Bạn vừa mở ứng dụng chứng khoán lên vào buổi sáng và giật mình thảng thốt. Cổ phiếu bạn đang nắm giữ, ví dụ như Vinamilk hay Hòa Phát, bỗng nhiên “bốc hơi” mất một khoản lớn, giá đỏ rực trên bảng điện. Bạn hoang mang không hiểu chuyện gì đang xảy ra. Công ty làm ăn thua lỗ sao? Hay thị trường sập?
Bình tĩnh nào, rất có thể hôm nay chính là ngày giao dịch không hưởng quyền của cổ phiếu đó.
Đây là một trong những khái niệm khiến nhiều nhà đầu tư mới (F0) tại Việt Nam bối rối nhất. Bạn thấy tài khoản của mình dường như bị “chia đôi, xẻ nửa” về mặt thị giá, và cảm giác đầu tiên là nghĩ mình đang bị lỗ nặng.
Nhưng thực tế lại hoàn toàn khác. Việc giá giảm trong ngày này là một quy định kỹ thuật bắt buộc để đảm bảo công bằng. Trong bài viết này, Nền Tảng Đầu Tư mời sẽ cùng bạn “mổ xẻ” vấn đề này thật chi tiết, dễ hiểu, không dùng công thức khô khan, để bạn hoàn toàn yên tâm khi đầu tư nhé.
Ngày giao dịch không hưởng quyền là gì?
Để hiểu đơn giản nhất, bạn hãy tưởng tượng việc mua cổ phiếu cũng giống như việc bạn đăng ký nhận quà từ công ty. Tuy nhiên, công ty cần một danh sách chốt sổ để biết ai là chủ sở hữu thực sự vào thời điểm tặng quà (trả cổ tức).
Ngày giao dịch không hưởng quyền là ngày mà nếu bạn mua cổ phiếu vào hôm đó, bạn sẽ không có tên trong danh sách được nhận cổ tức đợt này. Người bán cổ phiếu cho bạn vào ngày này mới là người được nhận cổ tức.
Nói cách khác, đây là ngày “ranh giới”.
- Mua trước ngày này: Bạn được hưởng quyền (nhận cổ tức, quyền mua cổ phiếu ưu đãi…).
- Mua vào hoặc sau ngày này: Bạn không được hưởng quyền đó nữa.
Tại thị trường chứng khoán Việt Nam, ngày này thường đứng ngay trước “Ngày đăng ký cuối cùng” một ngày làm việc. Sở dĩ có ngày này là do quy trình thanh toán bù trừ (thời gian cổ phiếu về tài khoản).
Vì sao giá cổ phiếu lại giảm vào ngày này?
Đây là câu hỏi lớn nhất: Tại sao tôi không được nhận cổ tức mà giá còn bị giảm? Hoặc tại sao tôi được nhận cổ tức mà giá cổ phiếu của tôi lại bị trừ đi?
Câu trả lời nằm ở nguyên tắc “Tổng tài sản không đổi”.
Hãy hình dung thế này cho dễ hiểu:
Giả sử bạn có một cái ví da (tượng trưng cho cổ phiếu), bên trong có 100 nghìn đồng. Vậy tổng giá trị cái ví lúc này là giá trị của da cộng với 100 nghìn đồng bên trong.
Khi công ty trả cổ tức bằng tiền mặt, giống như việc họ rút 100 nghìn đồng đó từ cái ví ra để đưa tận tay cho bạn.
- Lúc này, tiền mặt đã nằm trong túi quần bạn.
- Cái ví bây giờ rỗng ruột, nên giá trị của nó bắt buộc phải giảm đi đúng bằng số tiền đã rút ra (100 nghìn đồng).
Nếu giá cái ví không giảm, thì sẽ xảy ra sự bất công lớn. Người ta sẽ đua nhau mua cái ví vào ngày hôm trước, lấy 100 nghìn ra, rồi bán lại cái ví với giá cũ vào ngày hôm sau. Như vậy họ lãi không công 100 nghìn.
Do đó, thị trường chứng khoán (Cụ thể là các Sở giao dịch như HOSE hay HNX) sẽ tự động điều chỉnh giá tham chiếu của cổ phiếu giảm xuống vào ngày giao dịch không hưởng quyền. Mức giảm này tương ứng với giá trị cổ tức mà cổ đông nhận được.
Xem thêm: Cổ Tức là gì?
Bạn có thực sự bị “lỗ” khi giá giảm không?
Câu trả lời ngắn gọn là: KHÔNG. Về mặt lý thuyết và toán học, bạn hòa vốn ngay tại thời điểm mở cửa phiên giao dịch.
Rất nhiều người mới thấy giá cổ phiếu Vinamilk (VNM) hôm qua đang 70.000 đồng, sáng nay mở mắt ra thấy giá tham chiếu còn 68.000 đồng thì hoảng hốt tưởng mất tiền. Nhưng thực tế là do Vinamilk chia cổ tức 2.000 đồng/cổ phiếu.
Hãy làm một phép tính nhẩm đời thường, không cần công thức cao siêu:
Giả sử hôm qua bạn sở hữu 1.000 cổ phiếu VNM với giá 70.000 đồng.
- Tổng tài sản chứng khoán của bạn là: 70 triệu đồng.
Sáng nay là ngày giao dịch không hưởng quyền, chia cổ tức 2.000 đồng tiền mặt.
- Giá cổ phiếu trên bảng điện giảm còn: 68.000 đồng.
- Giá trị cổ phiếu của bạn lúc này: 1.000 cổ phiếu x 68.000 đồng = 68 triệu đồng.
- Nhưng bạn được ghi nhận quyền nhận cổ tức: 1.000 cổ phiếu x 2.000 đồng = 2 triệu đồng (tiền này sẽ về tài khoản sau vài tuần).
Tổng tài sản của bạn lúc này là: 68 triệu (cổ phiếu) + 2 triệu (cổ tức chờ về) = 70 triệu đồng.
Bạn thấy đấy, tổng tài sản của bạn vẫn y nguyên là 70 triệu đồng. Túi bên trái vơi đi một chút thì túi bên phải lại đầy thêm một chút tương ứng. Không có ai lấy mất tiền của bạn cả.
Cách hiểu đúng về giá điều chỉnh trong các trường hợp
Tùy vào việc doanh nghiệp “tặng quà” gì cho bạn mà giá sẽ điều chỉnh theo cách khác nhau. Chúng ta sẽ không dùng công thức chia chác phức tạp, mà sẽ dùng tư duy logic để hiểu.
1. Khi chia cổ tức bằng tiền mặt
Đây là trường hợp dễ tính nhất. Công ty trả bao nhiêu tiền trên một cổ phiếu, thì giá cổ phiếu sẽ bị trừ đi bấy nhiêu tiền.
Ví dụ: Công ty A có giá 20.000 đồng. Chia cổ tức 1.000 đồng. Vào ngày giao dịch không hưởng quyền, giá tham chiếu sẽ là: 20.000 bớt đi 1.000 còn 19.000 đồng.
2. Khi chia cổ tức bằng cổ phiếu
Trường hợp này người mới hay rối hơn. “Chia giấy” (cách gọi vui của dân đầu tư) nghĩa là công ty không trả tiền, mà in thêm cổ phiếu để phát cho bạn.
Hãy tưởng tượng bạn có một chiếc bánh pizza được cắt làm 4 miếng. Bây giờ công ty chia nhỏ chiếc bánh đó thành 5 miếng.
- Số lượng miếng bánh bạn có tăng lên (từ 1 miếng thành 1,25 miếng chẳng hạn).
- Nhưng kích thước tổng thể của chiếc bánh pizza không đổi.
- Do đó, kích thước của từng miếng bánh bắt buộc phải nhỏ lại.
Ví dụ thực tế: Ngân hàng Quân Đội (MBB) hay Tập đoàn Hòa Phát (HPG) thường xuyên trả cổ tức bằng cổ phiếu. Khi số lượng cổ phiếu bạn nắm giữ tăng lên bao nhiêu phần trăm, thì giá mỗi cổ phiếu sẽ bị chia nhỏ đi tương ứng để tổng giá trị không đổi.
Nếu bạn nhận thêm 20% số lượng cổ phiếu, giá thị trường sẽ tự động chia xuống một tỷ lệ tương ứng (giảm đi khoảng 16.7% theo phép tính bù trừ) để đảm bảo trước và sau khi chia, tổng tiền của bạn vẫn thế.
3. Khi phát hành quyền mua giá ưu đãi
Đây là lúc công ty mời bạn mua thêm cổ phiếu với giá rẻ hơn thị trường rất nhiều. Ví dụ giá thị trường đang 30.000 đồng, công ty cho phép cổ đông hiện hữu mua thêm với giá 10.000 đồng.
Nhiều người nghĩ: “Hời quá!”. Nhưng thị trường rất công bằng. Vì có một lượng cổ phiếu giá rẻ 10.000 đồng sắp được bơm thêm vào thị trường, nên giá trung bình của cổ phiếu sẽ bị kéo tụt xuống.
Vào ngày giao dịch không hưởng quyền, giá cổ phiếu trên bảng điện sẽ bị điều chỉnh giảm mạnh để phản ánh mức giá trung bình mới này. Nếu bạn không nộp tiền để thực hiện quyền mua, tài sản của bạn sẽ bị “bốc hơi” thực sự vì giá giảm mà bạn không mua thêm được phần giá rẻ để bù vào.
Những hiểu lầm “chết người” của người mới
Dù nguyên lý là hòa vốn, nhưng thực tế đầu tư lại có những biến số khiến người mới dễ mắc sai lầm.
Hiểu lầm 1: “Giá giảm rẻ quá, mua vào ngay để lãi!”
Thấy cổ phiếu hôm qua 50.000, nay còn 45.000 (do chia cổ tức), nhiều bạn nhảy vào mua vì nghĩ nó rẻ.
- Sự thật: Nó không hề rẻ hơn. Chỉ số định giá P/E (Giá/Lợi nhuận) vẫn y nguyên. Bạn mua giá 45.000 hôm nay tương đương với mua giá 50.000 hôm qua. Đừng để hiệu ứng thị giác đánh lừa.
Hiểu lầm 2: “Bán ngay trước ngày này để né giá giảm”
Nhiều bạn tính khôn: Bán giá 50.000 hôm qua, đợi hôm nay giá giảm 45.000 thì mua lại để lời về số lượng.
- Sự thật: Bạn quên mất thuế và phí. Khi bán xong mua lại, bạn mất phí giao dịch hai đầu và thuế thu nhập cá nhân khi bán. Hơn nữa, nếu hôm sau giá mở cửa tăng trần ngay lập tức, bạn sẽ mất hàng.
Hiểu lầm 3: Quên mất thuế cổ tức 5%
Ở Việt Nam, khi nhận cổ tức (dù là tiền hay cổ phiếu), bạn đều bị đánh thuế thu nhập cá nhân 5%.
- Nếu nhận 2.000 đồng cổ tức, thực tế bạn chỉ bỏ túi 1.900 đồng.
- Nhưng giá cổ phiếu trên sàn bị trừ thẳng tay 2.000 đồng.
- Kết luận: Ngay tại khoảnh khắc điều chỉnh giá, thực tế bạn bị lỗ nhẹ một chút do phần thuế này. Bạn cần giá cổ phiếu tăng lại một chút sau đó mới thực sự hòa vốn.
Vậy người mới nên làm gì? Chiến lược nào phù hợp?
Biết là ngày giao dịch không hưởng quyền sẽ làm giá giảm, vậy chúng ta nên mua trước hay sau?
Không có câu trả lời tuyệt đối, nhưng có vài gợi ý dựa trên khẩu vị của bạn:
Trường hợp 1: Bạn là nhà đầu tư dài hạn Nếu bạn tin tưởng vào công ty như Vinamilk, FPT hay Vietcombank và muốn nắm giữ vài năm, bạn không cần quá bận tâm về ngày này. Cổ tức là dòng tiền thụ động tuyệt vời. Giá giảm rồi sẽ tăng lại nếu công ty làm ăn tốt. Việc nhận cổ tức giúp bạn có thêm tiền mặt để tái đầu tư (lãi kép).
Trường hợp 2: Bạn là người lướt sóng ngắn hạn Thường thì dân lướt sóng không thích nhận cổ tức.
- Thứ nhất: Tiền cổ tức về tài khoản khá lâu (1-2 tháng với tiền, 2-3 tháng với cổ phiếu). Vốn bị “giam”.
- Thứ hai: Bị chịu thuế 5%.
- Thứ ba: Khi nhận cổ tức bằng cổ phiếu, bạn sẽ có một lượng cổ phiếu lẻ (ví dụ 1.234 cổ phiếu) rất khó bán sạch sẽ.
Do đó, nhiều nhà đầu tư ngắn hạn chọn cách bán cổ phiếu trước ngày giao dịch không hưởng quyền để tránh việc bị chôn vốn và chờ giá điều chỉnh xong, ổn định lại mới xem xét mua vào.
Lời kết
Ngày giao dịch không hưởng quyền là một sự kiện rất bình thường và diễn ra thường xuyên trên thị trường chứng khoán. Điều quan trọng nhất bạn cần nhớ là: Giá giảm nhưng tài sản không mất đi. Đó chỉ là một phép tính kỹ thuật để chia lại miếng bánh quyền lợi cho công bằng giữa người đến trước và người đến sau.
Lần tới, khi thấy giá cổ phiếu của mình đỏ lửa vào ngày này, hãy mỉm cười và kiểm tra xem công ty đang trả cho mình bao nhiêu “quà”. Đừng hoảng loạn bán tháo, cũng đừng vội vã mua vào chỉ vì thấy giá thấp. Hãy ra quyết định dựa trên giá trị thực sự của doanh nghiệp.
