Bạn đang theo dõi một cổ phiếu rất tốt, chẳng hạn như FPT, với mức giá khoảng 150.000đ mỗi cổ phiếu. Đùng một cái, sáng hôm sau bạn mở ứng dụng chứng khoán ra và thấy giá chỉ còn 75.000đ. Đừng hoảng hốt và nghĩ rằng công ty đang gặp sự cố nghiêm trọng hay thị trường sụp đổ. Rất có thể, doanh nghiệp vừa thực hiện một nghiệp vụ tài chính được gọi là chia tách cổ phiếu.
Việc giá cổ phiếu giảm đi một nửa không có nghĩa là tài sản của bạn bị bốc hơi. Ngược lại, đây thường là một tín hiệu cho thấy doanh nghiệp đang muốn “thay lớp áo mới” để trở nên hấp dẫn hơn trong mắt các nhà đầu tư cá nhân. Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng bóc tách mọi lớp nghĩa của việc chia tách cổ phiếu để bạn không còn bỡ ngỡ khi gặp tình huống này trên thị trường.
Chia tách cổ phiếu là gì? Giải thích theo cách đơn giản nhất
Để hiểu về chia tách cổ phiếu, bạn hãy tưởng tượng mình đang cầm một tờ tiền mệnh giá 500.000đ. Tờ tiền này có giá trị rất lớn, nhưng đôi khi bạn lại khó tiêu dùng vì không phải cửa hàng nào cũng có đủ tiền lẻ để trả lại. Bây giờ, bạn đem tờ 500.000đ đó đi đổi lấy 5 tờ 100.000đ.
Sau khi đổi xong, tổng số tiền bạn có vẫn là 500.000đ, không tăng cũng không giảm. Tuy nhiên, thay vì một tờ tiền duy nhất, giờ đây bạn có 5 tờ tiền nhỏ hơn. Việc chi tiêu cũng trở nên dễ dàng hơn nhiều. Chia tách cổ phiếu trong chứng khoán cũng hoạt động dựa trên nguyên lý y hệt như vậy.
Khi một công ty thực hiện chia tách cổ phiếu, họ sẽ tăng số lượng cổ phiếu đang lưu hành trên thị trường bằng cách chia nhỏ các cổ phiếu hiện có. Kết quả là số lượng cổ phiếu tăng lên, nhưng giá của mỗi cổ phiếu sẽ giảm xuống tương ứng. Tổng giá trị vốn hóa của công ty và tổng giá trị khoản đầu tư của bạn vẫn giữ nguyên tại thời điểm chia tách.
Ví dụ cụ thể với cổ phiếu VNM của Vinamilk. Giả sử bạn đang sở hữu 100 cổ phiếu VNM với mức giá là 80.000đ mỗi cổ phiếu. Tổng giá trị tài sản của bạn là 8.000.000đ. Công ty quyết định chia tách cổ phiếu theo tỉ lệ một chia hai. Lúc này, số cổ phiếu bạn nắm giữ sẽ tăng lên thành 200 cổ phiếu, nhưng giá mỗi cổ phiếu sẽ điều chỉnh giảm xuống còn 40.000đ. Nếu bạn lấy 200 cổ phiếu nhân với giá 40.000đ, kết quả vẫn là 8.000.000đ. Bạn không hề giàu lên hay nghèo đi ngay lập tức sau hành động này.
Xem thêm: Quỹ ETF là gì? So sánh ETF VN30 và Diamond
Vì sao người mới thường hiểu sai về chia tách cổ phiếu?
Đối với những người mới tham gia thị trường, việc nhìn thấy bảng điện tử hiện màu đỏ rực kèm theo mức giá giảm sâu thường gây ra tâm lý lo sợ. Có hai lầm tưởng cực kỳ phổ biến mà hầu như nhà đầu tư nào cũng từng mắc phải.
Lầm tưởng thứ nhất: Công ty đang gặp biến cố nên giá mới giảm
Nhiều người lầm tưởng giá giảm từ 100.000đ xuống 50.000đ là do công ty làm ăn thua lỗ hoặc có tin xấu. Họ vội vàng bán tháo cổ phiếu vì sợ giá sẽ còn giảm sâu hơn nữa. Thực tế, chia tách cổ phiếu là một quyết định chủ động từ phía Hội đồng quản trị và đã được thông qua trong Đại hội đồng cổ đông.
Đây thường là hành động của những doanh nghiệp đang phát triển mạnh. Khi giá cổ phiếu tăng quá cao, doanh nghiệp cần chia tách để đưa mức giá về vùng “vừa túi tiền” hơn. Do đó, thay vì lo sợ, bạn nên hiểu rằng đây là một bước đi chiến lược để tăng tính thanh khoản cho cổ phiếu.
Lầm tưởng thứ hai: Nghĩ rằng mình được “cho không” thêm cổ phiếu
Ngược lại với nhóm lo sợ, có một nhóm nhà đầu tư lại quá lạc quan khi thấy số lượng cổ phiếu trong tài khoản tăng gấp đôi. Họ nghĩ rằng mình vừa nhận được một món quà miễn phí từ doanh nghiệp.
Cần khẳng định lại một lần nữa: Chia tách cổ phiếu không tạo ra giá trị mới ngay lập tức. Nó chỉ là động thái “chia lại chiếc bánh”. Nếu chiếc bánh ban đầu được chia làm 4 phần, nay người ta chia thành 8 phần nhỏ hơn. Bạn cầm 2 phần nhỏ thay vì 1 phần lớn thì lượng bánh bạn có vẫn không đổi. Sự giàu có của nhà đầu tư chỉ tăng lên nếu sau khi chia tách, hoạt động kinh doanh của công ty tiếp tục tốt lên và đẩy giá cổ phiếu tăng trưởng trở lại.
Mục đích thực sự đằng sau việc giảm giá cổ phiếu là gì?
Nếu việc chia tách không làm thay đổi giá trị công ty, vậy tại sao các doanh nghiệp lớn như FPT, HPG hay Vietcombank lại thường xuyên thực hiện nghiệp vụ này? Câu trả lời nằm ở ba mục tiêu chính sau đây:
1. Cải thiện tính thanh khoản và tiếp cận nhà đầu tư nhỏ lẻ
Hãy lấy ví dụ về cổ phiếu của tập đoàn FPT. Nếu giá cổ phiếu FPT lên tới 200.000đ mỗi cổ phiếu, để mua một lô tối thiểu 100 cổ phiếu theo quy định của sàn chứng khoán Việt Nam, bạn cần phải có ít nhất 20.000.000đ. Đây là một số tiền không hề nhỏ đối với những bạn trẻ mới đi làm hoặc những nhà đầu tư cá nhân có vốn mỏng.
Khi FPT thực hiện chia tách để đưa giá cổ phiếu về mức 50.000đ, số tiền tối thiểu để mua một lô cổ phiếu chỉ còn là 5.000.000đ. Lúc này, lượng người có khả năng mua cổ phiếu sẽ tăng lên đáng kể. Càng nhiều người mua bán, cổ phiếu càng có tính thanh khoản cao, giúp nhà đầu tư dễ dàng mua vào hoặc bán ra mà không sợ bị nghẹt lệnh hay chênh lệch giá quá lớn.
2. Tác động tâm lý: Cảm giác cổ phiếu “đang rẻ”
Con người thường có tâm lý thích mua những thứ có cảm giác rẻ. Một cổ phiếu có giá 20.000đ thường tạo cảm giác dễ tăng trưởng hơn là một cổ phiếu đang ở mức giá 200.000đ, dù về mặt bản chất định giá có thể cổ phiếu 200.000đ mới thực sự là rẻ so với giá trị nội tại.
Các doanh nghiệp hiểu rất rõ tâm lý này. Bằng cách giảm giá thị giá thông qua chia tách, họ tạo ra một hiệu ứng tâm lý tích cực, thu hút dòng tiền từ những nhà đầu tư ưa thích các cổ phiếu có thị giá thấp. Điều này thường dẫn đến nhu cầu mua tăng cao ngay sau khi chia tách, từ đó vô tình đẩy giá cổ phiếu tăng lên.
3. Giữ giá cổ phiếu trong một “vùng giá mục tiêu”
Mỗi doanh nghiệp thường có một vùng giá mục tiêu mà họ cho là lý tưởng để giao dịch. Nếu giá quá cao, cổ phiếu trở nên cô đặc và khó giao dịch. Nếu giá quá thấp, cổ phiếu dễ bị coi là “cổ phiếu trà đá” và mất đi hình ảnh uy tín của một doanh nghiệp lớn. Chia tách cổ phiếu giúp doanh nghiệp điều chỉnh thị giá về đúng vùng mà họ mong muốn để duy trì hình ảnh và sự ổn định trên thị trường.
Xem thêm: Chứng chỉ quỹ là gì?
Ví dụ thực tế từ thị trường chứng khoán Việt Nam
Để bạn dễ hình dung, chúng ta hãy nhìn vào trường hợp của cổ phiếu HPG của Tập đoàn Hòa Phát. Đây là một trong những cổ phiếu quốc dân trong rổ VN30 và rất hay thực hiện các đợt tăng vốn, chia tách thông qua hình thức trả cổ tức bằng cổ phiếu.
Giả sử vào năm 2021, HPG có đợt chia tách với tỉ lệ nhà đầu tư sở hữu 10 cổ phiếu cũ sẽ nhận thêm 3 cổ phiếu mới. Nếu bạn đang có 1.000 cổ phiếu HPG với giá thị trường là 65.000đ mỗi cổ phiếu, tổng giá trị là 65.000.000đ.
Sau khi chia tách:
- Số lượng cổ phiếu của bạn tăng lên thành 1.300 cổ phiếu.
- Giá cổ phiếu sẽ bị điều chỉnh giảm xuống còn khoảng 50.000đ mỗi cổ phiếu.
- Tổng giá trị tài sản của bạn vẫn là: 1.300 nhân với 50.000đ, kết quả vẫn bằng 65.000.000đ.
Tuy nhiên, sau khi giá điều chỉnh về vùng 50.000đ, sức mua từ thị trường tăng lên mạnh mẽ vì nhiều người cảm thấy mức giá này hấp dẫn hơn mức 65.000đ trước đó. Kết quả là chỉ sau một thời gian ngắn, giá cổ phiếu có thể tăng từ 50.000đ lên 55.000đ hoặc hơn thế nữa. Đó chính là lúc nhà đầu tư thực sự có lời từ việc chia tách.
Những khái niệm quan trọng nhà đầu tư cần lưu ý
Khi nghe tin về một đợt chia tách cổ phiếu, bạn cần đặc biệt chú ý đến hai mốc thời gian và một khái niệm kỹ thuật quan trọng.
Ngày giao dịch không hưởng quyền
Đây là ngày mà nếu bạn mua cổ phiếu vào ngày này, bạn sẽ không được nhận các quyền lợi từ đợt chia tách đó. Thông thường, giá cổ phiếu trên bảng điện tử sẽ bắt đầu giảm (điều chỉnh) ngay từ đầu phiên giao dịch của ngày này.
Nếu bạn muốn nhận thêm cổ phiếu từ đợt chia tách, bạn phải mua và sở hữu cổ phiếu đó ít nhất là trước ngày giao dịch không hưởng quyền. Đây là điểm mà người mới hay nhầm nhất. Nhiều người thấy ngày mai chia tách, giá giảm nên hôm nay mới vội vàng mua vào, hoặc thấy giá giảm rồi mới mua vì tưởng được giá hời mà vẫn có thêm cổ phiếu. Hãy nhớ: giá giảm và việc nhận thêm cổ phiếu luôn đi đôi với nhau dựa trên thời điểm bạn nắm giữ.
Ngày chốt danh sách cổ đông
Đây là ngày doanh nghiệp chốt lại danh sách những ai đang sở hữu cổ phiếu để thực hiện việc chia tách. Thông thường, ngày này sẽ sau ngày giao dịch không hưởng quyền một ngày làm việc. Bạn không cần quá lo lắng về ngày này nếu đã hiểu rõ quy tắc của ngày giao dịch không hưởng quyền nêu trên.
Giá điều chỉnh
Nhiều bạn thắc mắc: “Ai là người làm cho giá giảm xuống?”. Câu trả lời là hệ thống của Sở giao dịch chứng khoán sẽ tự động tính toán và điều chỉnh giá tham chiếu vào ngày giao dịch không hưởng quyền. Việc điều chỉnh này đảm bảo tính công bằng, để tổng giá trị vốn hóa của công ty không bị thay đổi đột ngột chỉ vì một thao tác kỹ thuật chia nhỏ cổ phiếu.
Xem thêm: Thanh khoản là gì?
Chia tách cổ phiếu là tin tốt hay tin xấu?
Không có câu trả lời duy nhất cho việc này, nhưng phần lớn trên thị trường chứng khoán Việt Nam, chia tách cổ phiếu thường được xem là một tín hiệu tích cực.
Tại sao lại là tin tốt?
- Sự tự tin của doanh nghiệp: Thông thường, chỉ những công ty có kỳ vọng giá cổ phiếu sẽ tiếp tục tăng trưởng trong tương lai mới thực hiện chia tách. Họ tin rằng sau khi chia nhỏ, giá sẽ lại tiếp tục leo lên những đỉnh cao mới.
- Tăng tính hấp dẫn: Như đã phân tích, giá thấp hơn giúp thu hút nhiều nhà đầu tư mới, tạo ra lực cầu mạnh mẽ.
- Tín hiệu về lợi nhuận: Việc chia tách (đặc biệt là qua hình thức cổ tức cổ phiếu) thường đi kèm với việc doanh nghiệp có lợi nhuận giữ lại lớn, cho thấy tình hình tài chính lành mạnh.
Khi nào có thể là tin không tốt?
- Pha loãng quá mức: Nếu một doanh nghiệp chia tách quá nhiều lần trong một thời gian ngắn mà kết quả kinh doanh không theo kịp, số lượng cổ phiếu sẽ trở nên quá “loãng”. Điều này khiến cho chỉ số lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu bị sụt giảm, làm giảm sức hấp dẫn của doanh nghiệp trong mắt các quỹ đầu tư lớn.
- Mục đích đầu cơ: Một số doanh nghiệp yếu kém có thể lợi dụng việc chia tách để làm giá, tạo sóng ảo nhằm thoát hàng. Nhà đầu tư cần tỉnh táo xem xét nền tảng cơ bản của doanh nghiệp thay vì chỉ nhìn vào việc chia tách.
Lời khuyên cho nhà đầu tư mới khi gặp đợt chia tách
Để đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn, bạn hãy thực hiện theo các bước sau:
- Kiểm tra lý do chia tách: Hãy đọc kỹ thông báo của doanh nghiệp. Họ chia tách để tăng vốn kinh doanh, để trả cổ tức hay chỉ đơn thuần là chia tách kỹ thuật? Những doanh nghiệp trong nhóm VN30 như VCB, VIC hay GAS thường có những lộ trình rất rõ ràng và minh bạch.
- Đừng mua chỉ vì tin chia tách: Đừng bao giờ mua một cổ phiếu chỉ vì nghe nói nó sắp chia tách. Hãy mua vì doanh nghiệp đó làm ăn có lãi, có lợi thế cạnh tranh và giá trị nội tại tốt. Chia tách chỉ là một “gia vị” giúp quá trình đầu tư thú vị hơn, không phải là món chính.
- Quan sát lịch sử chia tách: Hãy xem trong quá khứ, sau các đợt chia tách, giá cổ phiếu của doanh nghiệp đó thường diễn biến như thế nào. Ví dụ, những cổ phiếu công nghệ như FPT thường có lịch sử tăng trưởng bù đắp lại phần giá đã giảm rất nhanh sau khi chia.
- Kiểm tra quy định hiện hành: Các quy định về thuế đối với cổ tức bằng cổ phiếu hoặc cách thức tính giá điều chỉnh có thể thay đổi theo thông tư của Bộ Tài chính. Bạn nên thường xuyên cập nhật thông tin từ các nguồn chính thống hoặc hỏi ý kiến chuyên gia tư vấn tại công ty chứng khoán nơi bạn mở tài khoản.
Xem thêm: Margin là gì?
Tổng kết
Chia tách cổ phiếu thực chất là một “nghệ thuật sắp đặt” về con số của doanh nghiệp. Nó không trực tiếp làm cho bạn giàu lên ngay lập tức, nhưng nó mở ra cơ hội để cổ phiếu tiếp cận được nhiều người hơn, tăng tính thanh khoản và thường là tiền đề cho những đợt tăng giá mới nếu doanh nghiệp có nền tảng tốt.
Thay vì hoảng sợ khi thấy giá cổ phiếu đột ngột giảm sâu, hãy bình tĩnh kiểm tra xem đó có phải là ngày giao dịch không hưởng quyền hay không. Hiểu đúng về chia tách cổ phiếu sẽ giúp bạn gạt bỏ được những lo âu không đáng có và tự tin hơn trên hành trình đầu tư của mình.
