Nếu bạn vừa bước chân vào tìm hiểu đầu tư, chắc chắn bạn đã nghe thấy cụm từ “VN-Index” được nhắc đến ra rả trên bản tin tài chính mỗi tối. “Hôm nay VN-Index tăng 10 điểm”, “VN-Index thủng mốc 1.200″… Những con số này có ý nghĩa gì? Tại sao hàng triệu nhà đầu tư lại nín thở theo dõi nó?
Thực tế, rất nhiều người mới tham gia thường lầm tưởng rằng chỉ số này tăng nghĩa là ai cũng có lãi, hoặc giảm là ai cũng lỗ. Sự thật không đơn giản như vậy.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng bóc tách chi tiết xem VN-Index là gì, cách nó hoạt động và làm thế nào để hiểu đúng “sức khỏe” của thị trường thông qua chỉ số này mà không cần đến những công thức toán học phức tạp.
VN-Index là gì? Hiểu đơn giản nhất
Để trả lời câu hỏi VN-Index là gì, hãy tưởng tượng thị trường chứng khoán giống như một siêu thị khổng lồ. Trong siêu thị đó có rất nhiều gian hàng bán các loại hàng hóa khác nhau (tương ứng với các công ty niêm yết).
Tại Việt Nam, chúng ta có một “gian hàng” lớn nhất, uy tín nhất tên là Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (viết tắt là HOSE). Tại đây, các công ty lớn hàng đầu Việt Nam như Vinamilk (VNM), Hòa Phát (HPG), hay Vietcombank (VCB) đang bày bán cổ phiếu của họ.
VN-Index chính là một con số tổng hợp, đại diện cho giá trị của tất cả các công ty đang niêm yết trên sàn HOSE cộng lại.
Nói cách khác, VN-Index giống như một cái “nhiệt kế”.
- Khi nhiệt kế tăng: Giá trị trung bình của các công ty trên sàn HOSE đang tăng lên. Tâm lý nhà đầu tư đang hưng phấn.
- Khi nhiệt kế giảm: Giá trị trung bình đang đi xuống. Tâm lý nhà đầu tư có phần lo lắng hoặc sợ hãi.
Đây là chỉ số đầu tiên và quan trọng nhất của thị trường chứng khoán Việt Nam, ra đời cùng ngày với phiên giao dịch đầu tiên vào ngày 28/07/2000.
VN-Index được tính như thế nào? (Không cần công thức)
Nhiều sách giáo khoa tài chính sẽ đưa cho bạn một công thức dài ngoằng với các ký hiệu P, Q, Sigma… khiến người mới rất dễ nản. Tại Nền Tảng Đầu Tư, chúng tôi sẽ giải thích cơ chế này bằng lời thường, dễ hiểu hơn nhiều.
Nguyên tắc cốt lõi của VN-Index là: So sánh giá trị thị trường hiện tại với giá trị gốc ngày đầu tiên.
Hãy hình dung thế này: Vào ngày đầu tiên thị trường mở cửa (năm 2000), Ủy ban Chứng khoán Nhà nước quy ước tổng giá trị của tất cả các công ty lúc đó tương ứng với con số 100 điểm. Đây là mốc chuẩn.
Hàng ngày, khi giá cổ phiếu của các công ty tăng hoặc giảm, tổng giá trị thị trường sẽ thay đổi theo.
- Nếu hôm nay chỉ số là 1.200 điểm, điều đó có nghĩa là quy mô giá trị của sàn HOSE hiện tại đã lớn gấp 12 lần so với ngày đầu tiên khai mở.
Vốn hóa thị trường là chìa khóa
Để hiểu sâu hơn vì sao VN-Index nhảy số, bạn cần biết khái niệm “Vốn hóa thị trường”.
Vốn hóa = (Giá một cổ phiếu) nhân với (Tổng số lượng cổ phiếu công ty đó đang lưu hành).
Ví dụ đơn giản: Công ty A có 10 triệu cổ phiếu, giá mỗi cổ phiếu là 10.000 đồng. Vậy vốn hóa của công ty A là 100 tỷ đồng.
VN-Index chính là sự so sánh tổng số vốn hóa của tất cả các công ty (Vinamilk, Vingroup, FPT, Vietcombank…) cộng lại ở thời điểm hiện tại so với thời điểm gốc.
Tại sao VN-Index tăng mà tài khoản của tôi vẫn “đỏ”?
Đây là câu hỏi kinh điển và cũng là hiểu lầm lớn nhất khi tìm hiểu VN-Index là gì. Bạn thấy báo đài đưa tin thị trường tăng điểm tưng bừng, “xanh mướt”, nhưng nhìn vào danh mục đầu tư của mình thì vẫn thấy lỗ hoặc không tăng đồng nào.
Lý do nằm ở: Trọng số ảnh hưởng.
VN-Index được tính dựa trên giá trị vốn hóa. Điều này có nghĩa là công ty nào càng lớn, càng nhiều cổ phiếu, giá trị càng cao thì tiếng nói của công ty đó càng có trọng lượng lên chỉ số chung.
Hãy lấy ví dụ thực tế tại Việt Nam để bạn dễ hình dung:
Ngân hàng Vietcombank (mã VCB) là một “gã khổng lồ” với vốn hóa cực lớn. Trong khi đó, một công ty nhỏ về vận tải (ví dụ giả định mã XYZ) có vốn hóa rất bé.
- Nếu Vietcombank (VCB) tăng giá chỉ 1%: Nó có thể kéo VN-Index tăng lên vài điểm, vì “cơ thể” nó quá lớn.
- Nếu công ty XYZ tăng trần 7%: Nó hầu như chẳng làm VN-Index nhúc nhích, vì nó quá bé nhỏ so với tổng thể.
Hiện tượng này gọi là “Xanh vỏ đỏ lòng”. Tức là chỉ cần một vài ông lớn như VCB, Vinhomes (VHM), BIDV (BID) tăng giá là chỉ số VN-Index sẽ đẹp ngay (vỏ xanh). Nhưng hàng trăm cổ phiếu vừa và nhỏ khác có thể đang giảm giá (lòng đỏ).
Nếu bạn không nắm giữ những cổ phiếu lớn kia, mà nắm giữ các cổ phiếu nhỏ đang giảm, thì dù VN-Index có tăng, tài khoản của bạn vẫn có thể bị âm.
Ý nghĩa màu sắc của VN-Index: Đọc vị tâm lý đám đông
Trên bảng điện tử chứng khoán, VN-Index thường được thể hiện qua ba màu sắc cơ bản. Người mới cần thuộc nằm lòng quy ước này để không bị bỡ ngỡ.
1. Màu Xanh lá (Tăng điểm)
Khi chỉ số hiển thị màu xanh và có mũi tên hướng lên, nghĩa là VN-Index hiện tại đang cao hơn so với điểm đóng cửa của ngày hôm qua.
- Ý nghĩa: Bên mua đang mạnh hơn bên bán. Dòng tiền đang đổ vào các cổ phiếu lớn. Tâm lý thị trường lạc quan.
2. Màu Đỏ (Giảm điểm)
Khi chỉ số màu đỏ và mũi tên hướng xuống, nghĩa là VN-Index thấp hơn so với hôm qua.
- Ý nghĩa: Bên bán đang áp đảo bên mua. Nhà đầu tư đang bán ra cổ phiếu (chốt lời hoặc cắt lỗ). Không khí thị trường trầm lắng hoặc hoảng loạn.
3. Màu Vàng (Tham chiếu)
Rất hiếm khi xảy ra vào cuối ngày, nhưng thường thấy trong phiên. Màu vàng nghĩa là chỉ số bằng đúng với điểm đóng cửa hôm qua. Không tăng, không giảm.
Bạn cần nhớ, màu sắc này chỉ phản ánh xu hướng chung của các ông lớn trên sàn HOSE, nó không đại diện chính xác cho từng mã cổ phiếu riêng lẻ.
Phân biệt VN-Index và các chỉ số khác
Khi tìm hiểu VN-Index là gì, người mới thường bị rối vì thấy có quá nhiều loại chỉ số khác nhau. Để không bị nhầm lẫn, bạn hãy hình dung như sau:
VN-Index vs. VN30-Index
- VN-Index: Là cái rổ chứa tất cả cổ phiếu trên sàn HOSE (hàng trăm mã). Nó đại diện cho toàn bộ sàn.
- VN30-Index: Là cái rổ chỉ lọc ra 30 công ty tốt nhất, lớn nhất và có thanh khoản cao nhất trên sàn HOSE (ví dụ như FPT, MWG, HPG…). Đây là nhóm tinh hoa. Thường thì nhóm VN30 này dẫn dắt xu hướng của VN-Index.
VN-Index vs. HNX-Index
Thị trường chứng khoán Việt Nam có hai sở giao dịch chính.
- HOSE (TP.HCM): Nơi niêm yết các công ty lớn, quy chuẩn khắt khe. Chỉ số đại diện là VN-Index.
- HNX (Hà Nội): Nơi niêm yết các công ty quy mô vừa và nhỏ hơn một chút. Chỉ số đại diện là HNX-Index.
Do đó, VN-Index không phải là tất cả thị trường chứng khoán Việt Nam, nhưng vì sàn HOSE chiếm phần lớn giá trị vốn hóa của cả nước, nên người ta thường mặc định nhìn vào VN-Index để đánh giá tình hình chung.
Những yếu tố nào làm VN-Index rung lắc?
Tại sao hôm nay chỉ số tăng, mai lại giảm? Có 3 nhóm nguyên nhân chính tác động mạnh mẽ đến “nhiệt kế” này:
1. Tâm lý nhà đầu tư
Thị trường chứng khoán Việt Nam bị chi phối khá nhiều bởi tâm lý đám đông.
- Khi có tin tốt (ví dụ: GDP tăng trưởng, lãi suất ngân hàng giảm), nhà đầu tư hưng phấn mua vào -> VN-Index tăng.
- Khi có tin xấu (ví dụ: bắt bớ lãnh đạo doanh nghiệp, tin đồn thất thiệt, dịch bệnh), đám đông sợ hãi bán tháo -> VN-Index giảm sâu.
2. Tình hình kinh tế vĩ mô
Chứng khoán là tấm gương phản chiếu nền kinh tế.
- Nếu lãi suất ngân hàng tăng cao, tiền sẽ rút khỏi chứng khoán để gửi tiết kiệm -> VN-Index thường giảm.
- Nếu lạm phát được kiểm soát, kinh tế ổn định -> Doanh nghiệp làm ăn tốt -> VN-Index tăng bền vững.
3. Hoạt động của khối ngoại (Nhà đầu tư nước ngoài)
Dù tỷ trọng giao dịch không quá lớn, nhưng động thái của các quỹ đầu tư nước ngoài (như Dragon Capital, VinaCapital…) luôn được nhà đầu tư cá nhân quan sát kỹ.
- Khi “Tây” mua ròng (mua nhiều hơn bán): Tạo tâm lý an tâm, hỗ trợ chỉ số tăng.
- Khi “Tây” bán ròng liên tục: Tạo áp lực tâm lý, khiến nhà đầu tư trong nước cũng dè dặt theo.
3 Sai lầm chết người khi quá tin vào VN-Index
Hiểu VN-Index là gì là tốt, nhưng nếu bạn “thần thánh hóa” chỉ số này, bạn rất dễ mất tiền. Dưới đây là những cái bẫy người mới cần tránh:
Sai lầm 1: Mua bán cổ phiếu chỉ dựa vào nhìn VN-Index
Nhiều bạn thấy VN-Index xanh là nhảy vào mua bất chấp mã nào. Hãy nhớ ví dụ về “Xanh vỏ đỏ lòng” ở trên. Bạn mua cổ phiếu của một công ty cụ thể, chứ bạn không mua chỉ số chung (trừ khi bạn đầu tư vào chứng chỉ quỹ ETF mô phỏng chỉ số). Việc công ty bạn mua có làm ăn tốt không quan trọng hơn việc VN-Index hôm nay xanh hay đỏ.
Sai lầm 2: Nghĩ rằng VN-Index giảm là thị trường sập
Đôi khi VN-Index giảm chỉ vì một vài mã trụ cột (như Vingroup hay Vietcombank) điều chỉnh giá nhẹ sau một đợt tăng nóng. Trong khi đó, hàng loạt cổ phiếu ngành khác (như Thép, Dệt may, Thủy sản) vẫn có thể tăng trưởng tốt. Đừng quá hoảng loạn bán tháo chỉ vì thấy chỉ số chung giảm vài điểm.
Sai lầm 3: So sánh điểm số VN-Index quá khứ và hiện tại một cách máy móc
Nhiều người nói: “Năm 2007 VN-Index đã từng lên 1.170 điểm, bây giờ 1.200 điểm là quá cao”. Cách so sánh này khập khiễng. Quy mô nền kinh tế Việt Nam hiện nay đã lớn hơn rất nhiều so với năm 2007. Số lượng doanh nghiệp niêm yết nhiều hơn, lợi nhuận doanh nghiệp cũng lớn hơn. Vì vậy, điểm số tăng lên theo thời gian là điều tất yếu phản ánh sự lớn mạnh của nền kinh tế.
Lời khuyên cho nhà đầu tư mới (F0)
Vậy cuối cùng, bạn nên ứng xử thế nào với VN-Index?
- Xem nó là bản tin thời tiết: Hãy nhìn VN-Index để biết hôm nay “trời nắng” hay “trời mưa”. Nếu thị trường chung quá xấu (bão tố), hạn chế ra khơi (mua mới). Nhưng đừng để thời tiết quyết định tất cả hành động của bạn.
- Tập trung vào doanh nghiệp: Hãy quan tâm xem công ty bạn định mua (Ví dụ: FPT) có bán được nhiều phần mềm không, lợi nhuận có tăng không. Đó mới là yếu tố giúp giá cổ phiếu tăng bền vững.
- Đừng đoán đỉnh, đoán đáy: Không ai, kể cả các chuyên gia hàng đầu, có thể đoán chính xác ngày mai VN-Index sẽ là bao nhiêu điểm. Thay vì đoán chỉ số, hãy xây dựng kế hoạch quản lý vốn an toàn.
Kết luận
Qua bài viết này, hy vọng bạn đã hiểu rõ VN-Index là gì và vai trò thực sự của nó. Đây không phải là “chén thánh” giúp bạn làm giàu, mà là một công cụ, một cái nhiệt kế giúp bạn đo lường sức khỏe của thị trường chứng khoán Việt Nam.
Hiểu đúng về VN-Index giúp bạn giữ cái đầu lạnh, không hưng phấn quá đà khi thị trường xanh và không hoảng loạn vô cớ khi thị trường đỏ. Đó là bước đầu tiên để trở thành một nhà đầu tư thông thái.
Nếu bạn muốn biết cách đọc bảng điện tử chi tiết hơn hoặc cách chọn lọc cổ phiếu tốt trong rổ VN30, hãy tiếp tục theo dõi các bài viết tiếp theo trên Nền Tảng Đầu Tư. Chúng tôi sẽ đồng hành cùng bạn từng bước một.
