Bạn đã bao giờ tự tin mua một cổ phiếu vì nghĩ nó “rẻ”, nhưng sau đó lại thấy giá giảm sâu hơn khiến tài khoản bốc hơi nhanh chóng chưa? Nhiều người mới tham gia thị trường chứng khoán thường chỉ nhìn vào giá đang nhảy múa trên bảng điện mà quên mất một “tấm khiên” bảo vệ tài sản quan trọng nhất. Đó chính là biên an toàn.
Warren Buffett – nhà đầu tư huyền thoại thế giới – chưa bao giờ mua một công ty với giá sát nút giá trị thực tế của nó. Ông luôn để lại một khoảng trống đủ lớn để phòng ngừa những sai sót không đáng có. Trong đầu tư, việc mua đúng giá trị thực không phải là thành công, mà mua thấp hơn giá trị thực một khoảng đáng kể mới là bí mật của sự giàu có bền vững.
Bài viết này, Nền Tảng Đầu Tư sẽ giúp bạn hiểu rõ tại sao biên an toàn lại là “kim chỉ nam” giúp bạn sống sót và thành công trên thị trường chứng khoán Việt Nam, ngay cả khi bạn không phải là một chuyên gia tài chính lọc lõi.
Biên an toàn là gì mà Warren Buffett lại coi trọng đến vậy?
Hãy tưởng tượng bạn là một kỹ sư đang thiết kế một cây cầu. Bạn tính toán rằng cây cầu này có khả năng chịu được tải trọng tối đa là 10 tấn. Tuy nhiên, khi đặt biển báo giới hạn tải trọng, bạn sẽ không ghi là 10 tấn. Bạn có thể chỉ ghi là 5 tấn hoặc 6 tấn mà thôi.
Tại sao bạn lại làm như vậy? Bởi vì bạn biết rằng trong thực tế, có thể có những chiếc xe chở quá tải một chút, hoặc vật liệu xây dựng theo thời gian sẽ bị mòn, hoặc những cơn bão bất ngờ có thể làm yếu kết cấu. Khoảng chênh lệch 4-5 tấn đó chính là “biên an toàn” để cây cầu không bị sập khi có sự cố xảy ra.
Trong đầu tư chứng khoán cũng vậy. Biên an toàn là khoảng chênh lệch giữa giá trị thực của một cổ phiếu và giá thị trường hiện tại của nó. Nếu bạn tính toán một cổ phiếu đáng giá 100.000 đồng, nhưng bạn chỉ chấp nhận mua khi giá thị trường là 70.000 đồng, thì 30.000 đồng chênh lệch đó chính là biên an toàn của bạn.
Buffett từng nói rằng ông không muốn phải lo lắng mỗi khi thị trường rung lắc. Việc mua cổ phiếu với biên an toàn dày giúp ông có thể ngủ ngon ngay cả khi thị trường chứng khoán đóng cửa trong vài năm. Với người mới, đây là khái niệm quan trọng nhất cần nắm vững trước khi nạp tiền vào tài khoản.
Tại sao người mới không nên mua cổ phiếu sát giá trị thực?
Sai lầm phổ biến nhất của những người mới bắt đầu là cố gắng mua cổ phiếu ngay khi giá chạm đến con số mà họ cho là “hợp lý”. Họ thường nghĩ rằng nếu cổ phiếu Hòa Phát (HPG) đáng giá 30.000 đồng và giá hiện tại là 29.500 đồng, thì đó là cơ hội mua tốt. Thực tế, cách tư duy này ẩn chứa rất nhiều rủi ro.
1. Định giá của chúng ta luôn có sai số
Dù bạn có giỏi phân tích đến đâu, việc xác định giá trị thực của một doanh nghiệp vẫn chỉ là một con số ước tính dựa trên các giả định về tương lai. Bạn có thể dự báo Vinamilk (VNM) sẽ tăng trưởng doanh thu 10% mỗi năm, nhưng thực tế có thể chỉ là 5% do đối thủ cạnh tranh mới xuất hiện hoặc giá nguyên liệu đầu vào tăng cao.
Nếu bạn mua sát giá trị thực, bất kỳ một sai sót nhỏ nào trong dự báo cũng sẽ biến khoản đầu tư của bạn thành một vụ mua hớ. Biên an toàn giống như một lớp đệm giảm chấn, giúp bạn vẫn ổn ngay cả khi những tính toán ban đầu của bạn không hoàn toàn chính xác.
2. Thị trường luôn có những biến số bất ngờ
Thị trường chứng khoán không phải lúc nào cũng vận hành theo logic. Những sự kiện “thiên nga đen” như dịch bệnh, biến động chính trị thế giới, hay sự thay đổi chính sách tiền tệ có thể khiến giá cổ phiếu sụt giảm mạnh trong ngắn hạn.
Nếu bạn mua cổ phiếu sát giá trị thực, bạn sẽ không có khả năng chống chịu trước những đợt bán tháo này. Ngược lại, nếu bạn đã mua với một mức chiết khấu sâu (biên an toàn rộng), bạn sẽ có tâm lý vững vàng hơn để nắm giữ qua cơn bão, thậm chí là mua thêm để gia tăng lợi nhuận sau này.
3. Bảo vệ vốn là ưu tiên hàng đầu
Warren Buffett có hai nguyên tắc bất di bất dịch: Nguyên tắc số 1 là “Không được để mất tiền”, và nguyên tắc số 2 là “Không được quên nguyên tắc số 1”. Biên an toàn chính là công cụ cụ thể hóa hai nguyên tắc này.
Khi mua sát giá trị thực, bạn đang đặt mình vào tình thế “thắng thì được ít, thua thì mất nhiều”. Khi có biên an toàn, bạn đảo ngược tình thế thành “thắng thì được rất nhiều, còn nếu sai thì tổn thất cũng cực kỳ hạn chế”.
Xem thêm: Chứng khoán là gì?
Hiểu lầm phổ biến: Biên an toàn không phải là mua “giá rẻ”
Đây là nơi rất nhiều nhà đầu tư F0 tại Việt Nam bị sập bẫy. Họ thường nhầm lẫn giữa một cổ phiếu có giá thấp (ví dụ giá chỉ vài nghìn đồng) với một cổ phiếu có biên an toàn.
Cổ phiếu giá thấp chưa chắc đã an toàn
Nhiều người thấy một cổ phiếu giảm từ 50.000 đồng xuống còn 5.000 đồng và nghĩ rằng nó đang quá rẻ, biên an toàn cực kỳ lớn. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp đó đang trên đà phá sản, nợ nần chồng chất và làm ăn thua lỗ triền miên, thì giá trị thực của nó có thể bằng 0 hoặc thậm chí là âm.
Trong trường hợp này, việc mua với giá 5.000 đồng không hề có biên an toàn. Bạn đang mua một món hàng kém chất lượng với hy vọng nó sẽ tăng giá lại, đó là đầu cơ chứ không phải đầu tư theo biên an toàn của Buffett.
Biên an toàn chỉ tồn tại khi doanh nghiệp có chất lượng
Để có được biên an toàn thực sự, bước đầu tiên bạn phải xác định được đó là một doanh nghiệp tốt. Đó phải là những công ty có lợi thế cạnh tranh, tài chính lành mạnh và ban lãnh đạo minh bạch.
Ví dụ, với những doanh nghiệp đầu ngành như Hòa Phát (HPG) hay Vinamilk (VNM), chúng ta dễ dàng ước tính giá trị dựa trên tài sản và lợi nhuận thực tế. Biên an toàn lúc này mới thực sự có ý nghĩa: Bạn mua một viên kim cương với giá của một viên đá cuội, chứ không phải mua một viên đá cuội với hy vọng người khác sẽ trả giá nó như kim cương.
Cách áp dụng biên an toàn khi đầu tư tại Việt Nam
Để áp dụng chiến lược này, bạn cần thay đổi thói quen mua sắm cổ phiếu của mình. Thay vì chạy theo những phiên tăng giá (FOMO), hãy tập trung vào việc định giá và kiên nhẫn chờ đợi.
Bước 1: Xác định giá trị thực ước tính
Bạn cần dựa vào các báo cáo tài chính để hiểu doanh nghiệp đang làm ra bao nhiêu tiền, sở hữu bao nhiêu tài sản. Bạn không cần một con số chính xác đến từng đồng lẻ, mà chỉ cần một khoảng giá trị tương đối.
Ví dụ, sau khi phân tích, bạn thấy giá trị thực của cổ phiếu HPG nằm trong khoảng từ 30.000 đến 35.000 đồng dựa trên năng lực sản xuất thép và triển vọng đầu tư công.
Bước 2: Thiết lập mức chiết khấu mục tiêu
Thông thường, các nhà đầu tư giá trị thường yêu cầu một biên an toàn từ 20% đến 30%. Điều này có nghĩa là nếu bạn định giá HPG là 30.000 đồng, bạn sẽ chỉ bắt đầu cân nhắc mua khi giá thị trường rơi xuống dưới mức 24.000 đồng (chiết khấu 20%).
Mức chiết khấu này tùy thuộc vào mức độ hiểu biết của bạn về ngành nghề và độ rủi ro của doanh nghiệp. Với những ngành ổn định như sữa hay điện nước, biên an toàn có thể hẹp hơn. Với những ngành biến động mạnh như bất động sản hay thép, bạn nên yêu cầu một biên an toàn dày hơn để bảo vệ mình.
Bước 3: Kiên nhẫn là chìa khóa
Thách thức lớn nhất của người mới là sự kiên nhẫn. Có những lúc giá cổ phiếu cứ lình xình quanh giá trị thực trong một thời gian dài khiến bạn sốt ruột. Tuy nhiên, thị trường chứng khoán luôn có những lúc “điên rồ”, khi đám đông hoảng loạn và bán tháo bất chấp giá trị. Đó mới là thời điểm biên an toàn xuất hiện rõ rệt nhất.
Hãy nhớ rằng, thà bỏ lỡ một cơ hội còn hơn là nhảy vào một thương vụ mà lớp bảo vệ quá mỏng manh.
Ví dụ thực tế: Bài học từ cổ phiếu Hòa Phát (HPG)
Hãy nhìn lại giai đoạn thị trường biến động mạnh năm 2022. Nhiều nhà đầu tư định giá HPG ở mức giá khá cao dựa trên kết quả kinh doanh đột biến của những năm trước đó.
Nếu một nhà đầu tư cho rằng giá trị thực của HPG là 40.000 đồng và mua ngay khi giá là 38.000 đồng (biên an toàn chỉ 5%), khi chu kỳ ngành thép đi xuống và thị trường chung sụt giảm, họ sẽ nhanh chóng rơi vào trạng thái thua lỗ nặng nề và chịu áp lực tâm lý cực lớn.
Ngược lại, một người tuân thủ nguyên tắc biên an toàn sẽ kiên nhẫn đợi. Khi giá HPG bị bán tháo xuống vùng dưới 15.000 đồng do tâm lý hoảng loạn của đám đông, trong khi tài sản và năng lực cốt lõi của doanh nghiệp vẫn còn đó, biên an toàn lúc này đã lên tới hơn 50%. Đây chính là lúc những nhà đầu tư theo trường phái Buffett giải ngân mạnh mẽ nhất.
Kết quả là khi chu kỳ phục hồi trở lại, người mua với biên an toàn lớn không chỉ an toàn hơn mà còn đạt được mức lợi nhuận vượt trội so với những người mua vội vã ở vùng giá sát giá trị thực.
Lợi ích về mặt tâm lý khi có biên an toàn
Đầu tư không chỉ là cuộc chơi của những con số, mà còn là cuộc chiến về tâm lý. Biên an toàn mang lại cho người mới hai lợi thế cực kỳ lớn về tinh thần:
- Sự tự tin khi thị trường giảm điểm: Thay vì sợ hãi khi thấy sắc đỏ trên bảng điện, bạn sẽ cảm thấy an tâm vì biết rằng mình đã mua với mức giá quá hời. Thậm chí, bạn còn coi đó là cơ hội để gia tăng tỷ trọng.
- Loại bỏ áp lực phải đúng 100%: Khi có biên an toàn, bạn không cần phải là một nhà tiên tri. Bạn có thể sai một chút về dự báo doanh thu, sai một chút về thời điểm, nhưng vì khoảng cách giữa giá mua và giá trị thực quá xa, bạn vẫn có khả năng cao là sẽ có lãi hoặc ít nhất là không cháy tài khoản.
Những điều cần lưu ý để không áp dụng máy móc
Mặc dù biên an toàn là một nguyên tắc tuyệt vời, nhưng người mới cũng cần tỉnh táo để không rơi vào những cái bẫy tư duy:
- Giá trị thực không phải là vĩnh cửu: Giá trị của một doanh nghiệp có thể thay đổi theo thời gian. Nếu Vinamilk mất đi thị phần vào tay đối thủ hoặc Hòa Phát gặp sự cố nghiêm trọng về dây chuyền sản xuất, giá trị thực bạn tính toán trước đó sẽ không còn đúng nữa. Bạn cần thường xuyên cập nhật thông tin để điều chỉnh biên an toàn của mình.
- Không có gì là tuyệt đối: Biên an toàn không bảo đảm rằng cổ phiếu sẽ không bao giờ giảm sâu hơn giá bạn mua. Nó chỉ bảo đảm rằng về lâu dài, xác suất bạn thành công sẽ cao hơn rất nhiều và rủi ro mất vốn được giảm thiểu tối đa.
- Kiểm tra quy định hiện hành: Các quy định về thuế thu nhập cá nhân từ đầu tư chứng khoán, phí giao dịch hay các quy định về công bố thông tin tại Việt Nam có thể thay đổi. Bạn nên thường xuyên kiểm tra các quy định hiện hành để có kế hoạch tài chính chính xác nhất.
Kết luận
Biên an toàn không chỉ là một khái niệm kỹ thuật, nó là một triết lý sống còn trong bài học đầu tư. Bằng cách từ chối mua cổ phiếu sát giá trị thực và kiên nhẫn đợi mức chiết khấu đủ sâu, bạn đang tự xây cho mình một “con đê” vững chắc trước những cơn sóng dữ của thị trường chứng khoán.
Đừng vội vàng. Hãy dành thời gian học cách định giá doanh nghiệp, hiểu về lợi thế cạnh tranh và luôn khắc ghi hình ảnh cây cầu chịu tải 10 tấn nhưng chỉ cho xe 5 tấn đi qua. Đó chính là cách để bạn đi xa và bền vững trên con đường tự do tài chính.
