Nếu bạn là một người mới tìm hiểu về tài chính, chắc hẳn bạn đã từng nghe đến cụm từ đầu tư chứng khoán. Tuy nhiên, việc tự mình ngồi lọc từng mã cổ phiếu, đọc báo cáo tài chính của những doanh nghiệp lớn như Hòa Phát (HPG) hay Vinamilk (VNM) rồi canh bảng điện mỗi ngày là một việc cực kỳ tốn thời gian và áp lực.
Đây chính là lúc chứng chỉ quỹ xuất hiện như một “vị cứu tinh”. Thay vì tự mình bơi giữa biển thông tin, bạn có thể gửi gắm số vốn của mình cho những chuyên gia hàng đầu để họ đi “đánh trận” thay bạn. Bài viết này Nền Tảng Đầu Tư sẽ giúp bạn bóc tách từ A đến Z về loại hình đầu tư này một cách dễ hiểu nhất.
Chứng chỉ quỹ là gì? Cách hiểu đơn giản nhất cho người mới
Để hiểu về chứng chỉ quỹ, bạn hãy tưởng tượng thế này: Bạn muốn ăn một nồi lẩu thật ngon với đầy đủ tôm, mực, bò, nấm và rau. Nhưng nếu tự đi chợ, bạn phải mua mỗi thứ một ít, vừa tốn công chọn lựa vừa khó mua được số lượng nhỏ cho đúng một người ăn.
Thay vào đó, bạn và một nhóm bạn cùng góp tiền lại, đưa cho một “đầu bếp chuyên nghiệp”. Người đầu bếp này sẽ dùng số tiền tổng đó để đi mua những nguyên liệu tươi ngon nhất, chế biến thành một nồi lẩu khổng lồ. Sau đó, nồi lẩu được chia đều ra từng bát nhỏ dựa trên số tiền mà mỗi người đã góp.
Trong giới đầu tư, cái “bát lẩu” đó chính là chứng chỉ quỹ.
Khi bạn mua chứng chỉ quỹ, bạn đang góp vốn vào một quỹ chung (thường gọi là Quỹ mở). Công ty quản lý quỹ (như Dragon Capital hay VinaCapital) sẽ tập hợp tiền của hàng nghìn nhà đầu tư như bạn. Sau đó, những chuyên gia tài chính dày dặn kinh nghiệm sẽ dùng số tiền khổng lồ này để đầu tư vào danh mục đa dạng: cổ phiếu, trái phiếu hoặc tiền gửi ngân hàng.
Mỗi tờ chứng chỉ quỹ mà bạn nắm giữ chính là bằng chứng xác nhận bạn sở hữu một phần trong “nồi lẩu” tài sản chung đó.
Tại sao người mới thường hiểu sai về chứng chỉ quỹ?
Có một sự thật là rất nhiều người mới bắt đầu thường nhầm lẫn giữa việc gửi tiết kiệm ngân hàng và mua chứng chỉ quỹ. Điều này dẫn đến những kỳ vọng sai lệch và đôi khi là sự thất vọng không đáng có.
Nhầm tưởng 1: Chứng chỉ quỹ giống như gửi tiết kiệm có lãi suất cố định
Nhiều người nghĩ rằng cứ mua quỹ là mỗi tháng sẽ nhận về một khoản lãi cố định như gửi ngân hàng. Thực tế, chứng chỉ quỹ không cam kết lãi suất.
Giá trị của quỹ tăng hay giảm phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả làm ăn của các công ty mà quỹ đó đầu tư vào. Ví dụ, nếu quỹ đó nắm giữ nhiều cổ phiếu của Hòa Phát (HPG) và giá thép thế giới tăng mạnh khiến HPG có lợi nhuận tốt, giá chứng chỉ quỹ của bạn sẽ tăng theo. Ngược lại, nếu thị trường khó khăn, giá có thể giảm.
Nhầm tưởng 2: Phải có rất nhiều tiền mới mua được chứng chỉ quỹ
Nhiều bạn trẻ nghĩ rằng kênh đầu tư là chuyện của đại gia, phải có vài trăm triệu mới tham gia được. Đây là một quan niệm rất cũ. Hiện nay tại Việt Nam, chỉ với một triệu đồng, thậm chí vài trăm nghìn đồng qua các ứng dụng tài chính, bạn đã có thể bắt đầu sở hữu chứng chỉ quỹ.
Nó giúp bạn sở hữu một phần của những doanh nghiệp hàng đầu Việt Nam mà nếu tự mua cổ phiếu lẻ, bạn có thể không đủ tiền để mua đủ danh mục đa dạng như vậy.
Nhầm tưởng 3: Đầu tư quỹ là không có rủi ro vì có chuyên gia lo
Đúng là chuyên gia có kiến thức tốt hơn chúng ta, nhưng họ không phải là những người có “phép thuật” luôn thắng 100%. Thị trường tài chính luôn có những biến số bất ngờ.
Việc có chuyên gia giúp bạn giảm thiểu những sai lầm ngớ ngẩn do thiếu kiến thức, nhưng rủi ro thị trường vẫn luôn tồn tại. Hiểu đúng điều này giúp bạn có tâm thế đầu tư dài hạn hơn thay vì lo sốt vó khi thấy giá biến động nhẹ trong vài ngày.
Cách hoạt động của chứng chỉ quỹ trong thực tế
Hãy cùng xem xét một kịch bản thực tế tại thị trường Việt Nam để thấy sự khác biệt giữa tự đầu tư và mua chứng chỉ quỹ.
Giả sử bạn có 10 triệu đồng. Bạn muốn đầu tư vào các công ty lớn như Vinamilk (VNM), Vietcombank (VCB), và FPT. Với 10 triệu, bạn chỉ có thể mua được một lượng rất ít cổ phiếu của mỗi công ty này (do quy định về lô giao dịch trên sàn chứng khoán). Nếu một trong ba công ty gặp vấn đề, tài sản của bạn bị ảnh hưởng rất lớn.
Khi bạn dùng 10 triệu đó mua chứng chỉ quỹ của một quỹ mở cổ phiếu:
- Công ty quản lý quỹ gom 10 triệu của bạn cùng với hàng tỷ đồng của người khác.
- Họ mua không chỉ VNM, VCB, FPT mà còn thêm cả HPG, MWG, REE và hàng chục mã khác.
- Họ có đội ngũ phân tích đi thăm doanh nghiệp, xem xét nhà máy, gặp gỡ ban lãnh đạo để quyết định khi nào nên mua vào, khi nào nên bán ra.
Bạn không cần biết cách đọc biểu đồ kỹ thuật phức tạp. Việc của bạn chỉ là chọn một quỹ uy tín, nộp tiền định kỳ và theo dõi giá trị tài sản ròng (NAV) của mình tăng trưởng theo thời gian.
Giá trị tài sản ròng (NAV) – “Thước đo” túi tiền của bạn
Trong đầu tư cổ phiếu, người ta nhìn vào “giá cổ phiếu”. Trong chứng chỉ quỹ, người ta nhìn vào NAV (Net Asset Value) hay còn gọi là Giá trị tài sản ròng.
Nhiều người mới thường bối rối khi nghe đến thuật ngữ này. Hãy hiểu nó một cách đơn giản nhất như sau:
Tưởng tượng quỹ đầu tư là một cái túi chứa đầy tiền mặt và các loại cổ phiếu. Tổng giá trị của tất cả cổ phiếu và tiền mặt trong túi đó, sau khi trừ đi các khoản nợ hoặc chi phí vận hành, sẽ ra một con số tổng.
Lấy con số tổng đó chia cho tổng số lượng chứng chỉ quỹ đang lưu hành, chúng ta sẽ có NAV trên mỗi chứng chỉ quỹ.
Ví dụ:
- Tổng tài sản của quỹ sau khi trừ chi phí là một tỷ đồng.
- Quỹ đó đã phát hành ra một trăm nghìn đơn vị chứng chỉ quỹ.
- Vậy giá trị của mỗi đơn vị quỹ sẽ là mười nghìn đồng.
Nếu sau một năm, các cổ phiếu mà quỹ nắm giữ tăng trưởng tốt, làm tổng tài sản của quỹ lên thành một tỷ hai trăm triệu đồng, thì giá mỗi đơn vị quỹ lúc này sẽ là mười hai nghìn đồng. Bạn lời được hai nghìn đồng trên mỗi đơn vị quỹ mà mình sở hữu.
Người mới thường hay nhầm lẫn và cố gắng tính toán công thức này mỗi ngày. Thực tế, công ty quản lý quỹ sẽ cập nhật con số này định kỳ (thường là hàng ngày hoặc hàng tuần) trên website của họ. Bạn chỉ cần xem con số cuối cùng để biết mình đang lãi hay lỗ.
Các loại chứng chỉ quỹ phổ biến tại Việt Nam
Tùy vào khẩu vị rủi ro và mục tiêu tài chính, bạn có thể chọn loại quỹ phù hợp. Không phải quỹ nào cũng giống nhau.
Quỹ cổ phiếu (Equity Fund)
Đây là loại quỹ dùng phần lớn tiền (thường trên 80%) để đầu tư vào các cổ phiếu trên sàn chứng khoán.
- Đặc điểm: Biến động mạnh. Khi thị trường lên, bạn có thể lãi rất đậm, cao hơn nhiều so với gửi tiết kiệm. Nhưng khi thị trường xuống, giá trị tài sản của bạn cũng giảm nhanh.
- Phù hợp với: Những người trẻ, có thời gian đầu tư dài hạn (từ 3 đến 5 năm trở lên) và chịu được áp lực tâm lý khi thấy tài khoản “đỏ lửa” trong ngắn hạn.
Xem thêm: Chứng khoán là gì ?
Quỹ trái phiếu (Bond Fund)
Quỹ này chủ yếu đầu tư vào trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp hoặc tiền gửi ngân hàng.
- Đặc điểm: An toàn hơn quỹ cổ phiếu, biến động thấp. Lợi nhuận thường ổn định và thường cao hơn gửi tiết kiệm ngân hàng một chút.
- Phù hợp với: Người muốn bảo toàn vốn, hoặc những người bận rộn muốn có một nơi trú ẩn an toàn cho tiền nhàn rỗi mà vẫn có lãi suất khá.
Quỹ hỗn hợp (Balanced Fund)
Đúng như tên gọi, quỹ này là sự pha trộn giữa cổ phiếu và trái phiếu.
- Đặc điểm: Giúp bạn “trung hòa” rủi ro. Khi cổ phiếu giảm, phần trái phiếu sẽ giúp đỡ lại và ngược lại.
- Phù hợp với: Những người muốn đầu tư một cách bền vững, không quá mạo hiểm nhưng cũng không muốn lợi nhuận quá thấp.
Ưu điểm và nhược điểm khi đầu tư chứng chỉ quỹ
Để quyết định có nên xuống tiền hay không, bạn cần nhìn rõ cả hai mặt của đồng xu.
Ưu điểm:
- Chuyên nghiệp: Bạn được thuê những bộ não tài chính hàng đầu làm việc cho mình với mức phí rất rẻ.
- Đa dạng hóa: Chỉ với số tiền nhỏ, bạn đã sở hữu một “rổ” tài sản gồm nhiều doanh nghiệp khác nhau. Nếu Vinamilk gặp sự cố, đã có Hòa Phát hay FPT bù lại. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro mất trắng.
- Tính thanh khoản cao: Bạn có thể bán lại chứng chỉ quỹ cho công ty quản lý quỹ bất cứ khi nào bạn cần tiền (thường mất từ 2 đến 5 ngày làm việc để tiền về tài khoản).
- Minh bạch: Các quỹ mở tại Việt Nam chịu sự quản lý chặt chẽ của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và được kiểm toán định kỳ.
Nhược điểm:
- Phí quản lý: Để duy trì đội ngũ chuyên gia và vận hành quỹ, bạn phải trả một khoản phí (thường từ 1% đến 2% mỗi năm trên tổng tài sản). Dù bạn lãi hay lỗ, phí này vẫn được trừ vào NAV.
- Không có quyền quyết định: Bạn không thể yêu cầu chuyên gia là “hãy bán cổ phiếu HPG đi vì tôi thấy nó đang giảm”. Bạn phải hoàn toàn tin tưởng vào chiến lược của họ.
- Rủi ro thị trường: Như đã nói, nếu cả thị trường chứng khoán sụt giảm, quỹ của bạn cũng khó có thể đi ngược dòng.
Các loại phí bạn cần biết để không bị “bất ngờ”
Người mới thường chỉ nhìn vào con số lợi nhuận mà quên mất các loại phí. Việc hiểu rõ các loại phí sẽ giúp bạn tính toán lợi nhuận thực tế chính xác hơn.
- Phí mua: Là khoản phí bạn trả khi nộp tiền vào quỹ. Có những quỹ miễn phí này để khuyến khích nhà đầu tư.
- Phí bán: Là khoản phí bạn trả khi muốn rút tiền ra. Thông thường, các quỹ sẽ áp dụng quy tắc: bạn giữ càng lâu, phí bán càng thấp. Ví dụ, nếu bạn bán sau 2 năm, phí có thể là 0%. Nếu bạn vừa mua xong đã bán ngay sau 1 tháng, phí có thể lên tới 2%. Đây là cách các quỹ khuyến khích bạn đầu tư dài hạn.
- Phí quản lý quỹ: Phí này được trừ trực tiếp vào giá trị tài sản hàng ngày, bạn sẽ không phải đóng thêm tiền mặt nhưng nó làm giảm giá trị NAV của bạn một chút.
Lưu ý rằng quy định về thuế và phí có thể thay đổi tùy theo từng thời kỳ và quy định của nhà nước. Bạn nên kiểm tra kỹ biểu phí hiện hành của từng quỹ trước khi quyết định tham gia.
Quy trình 4 bước để bắt đầu đầu tư chứng chỉ quỹ cho người mới
Nếu bạn đã thấy đây là một kênh đầu tư phù hợp, hãy bắt đầu theo các bước đơn giản sau:
Bước 1: Xác định mục tiêu và thời gian đầu tư
Bạn đầu tư để mua xe sau 2 năm hay để dành tiền nghỉ hưu sau 20 năm? Nếu thời gian ngắn, hãy chọn quỹ trái phiếu. Nếu thời gian dài, quỹ cổ phiếu là lựa chọn tối ưu hơn.
Bước 2: Chọn công ty quản lý quỹ uy tín
Tại Việt Nam, có nhiều “ông lớn” uy tín mà bạn có thể tin tưởng như:
- Dragon Capital: Với các quỹ nổi tiếng như DCDS, DCBC.
- VinaCapital: Với các quỹ như VESAF, VEOF.
- SSIAM: Công ty quản lý quỹ thuộc chứng khoán SSI.
- Vietcombank Fund (VCBF): Liên doanh của ngân hàng Vietcombank.
Bước 3: Mở tài khoản và thực hiện giao dịch
Bạn có thể mở tài khoản trực tiếp trên website/ứng dụng của các công ty quản lý quỹ. Hiện nay, công nghệ định danh điện tử (eKYC) giúp bạn mở tài khoản chỉ trong 5 phút với chứng minh nhân dân hoặc căn cước công dân.
Ngoài ra, bạn có thể mua qua các nền tảng trung gian (đại lý phân phối) như Fmarket. Đây là nơi tập hợp nhiều quỹ của nhiều công ty khác nhau, giúp bạn dễ dàng so sánh và quản lý tất cả trong một ứng dụng.
Bước 4: Đầu tư định kỳ (DCA)
Thay vì dồn tất cả tiền mua một lần, hãy tập thói quen mỗi tháng trích ra một khoản cố định (ví dụ 2 triệu đồng) để mua thêm chứng chỉ quỹ. Chiến lược này gọi là bình quân giá vốn, giúp bạn bớt lo lắng về việc giá đang cao hay thấp và tận dụng được sức mạnh của lãi kép trong dài hạn.
Hiểu đúng để ra quyết định tốt hơn
Đầu tư vào chứng chỉ quỹ không phải là cách để giàu lên sau một đêm. Nó là một hành trình kiên nhẫn.
Sai lầm lớn nhất của người mới là mua khi thấy mọi người bàn tán xôn xao (thị trường đang đỉnh) và hoảng loạn bán cắt lỗ khi thấy giá giảm đôi chút.
Hãy nhớ rằng, đằng sau số tiền của bạn là những doanh nghiệp hàng đầu như Hòa Phát đang sản xuất thép cho các công trình lớn, là Vinamilk đang bán sữa cho hàng triệu gia đình, là FPT đang xuất khẩu phần mềm ra thế giới. Những giá trị đó không biến mất sau một vài phiên giảm giá của thị trường.
Khi bạn hiểu đúng rằng mình đang sở hữu một phần của nền kinh tế Việt Nam thông qua sự quản lý của các chuyên gia, bạn sẽ có đủ sự bình tĩnh để gặt hái thành quả trong tương lai.
