Bạn đã bao giờ tự hỏi, nếu một doanh nghiệp lớn như Tập đoàn Hòa Phát hay Ngân hàng Vietcombank bất ngờ ngừng hoạt động và đem tất cả nhà máy, đất đai, tiền bạc ra thanh lý, thì mỗi cổ đông sẽ nhận về được bao nhiêu tiền không? Đó chính là cốt lõi của việc tìm hiểu chỉ số P/B là gì.
Trong đầu tư chứng khoán, nếu chỉ nhìn vào lợi nhuận (chỉ số P/E), bạn có thể bỏ lỡ một phần quan trọng: Giá trị thực của những gì công ty đang sở hữu. Chỉ số P/B chính là chiếc “thước đo” giúp bạn biết mình đang mua cổ phiếu với giá đắt hay rẻ so với giá trị thực tế trên sổ sách của doanh nghiệp đó.
Nếu bạn là người mới đang loay hoay không biết nên định giá một cổ phiếu ngân hàng hay sản xuất như thế nào, bài viết này sẽ giải thích từng lớp ý nghĩa của chỉ số P/B một cách đơn giản nhất, giúp bạn tự tin hơn khi nhìn vào bảng điện tử.
Bản chất thực sự của chỉ số P/B là gì?
Để hiểu chỉ số P/B là gì, hãy tạm quên các định nghĩa khô khan trong sách giáo khoa. Hãy tưởng tượng bạn muốn mua lại một quán cà phê từ người bạn. Người bạn này ra giá 1.000.000.000đ cho toàn bộ quán.
Tuy nhiên, khi bạn kiểm tra lại tất cả bàn ghế, máy pha cà phê, tiền mặt trong két và giá trị mặt bằng, bạn thấy tổng giá trị những thứ hữu hình đó chỉ khoảng 500.000.000đ. Khi đó, bạn đang trả giá cao gấp 2 lần so với tài sản thực tế của quán. Con số “2 lần” đó chính là chỉ số P/B.
Trong chứng khoán, P đại diện cho Giá thị trường (Price) – là mức giá bạn đang thấy nhảy múa trên bảng điện mỗi ngày. B đại diện cho Giá trị sổ sách (Book Value) – là giá trị tài sản còn lại của công ty sau khi đã trả hết nợ nần.
Vì vậy, khi nghe ai đó nói chỉ số P/B của một cổ phiếu là 1.5, điều đó có nghĩa là thị trường đang định giá công ty đó cao gấp 1,5 lần so với giá trị tài sản ghi trên sổ sách kế toán. Nếu P/B bằng 1, bạn đang mua cổ phiếu bằng đúng giá trị “xác” của doanh nghiệp.
Giá trị sổ sách – “Cái xác” của doanh nghiệp đáng giá bao nhiêu?
Để hiểu sâu về chỉ số P/B, chúng ta cần hiểu rõ “phần B” (Book Value). Nhiều người mới thường nhầm lẫn tài sản của công ty là tất cả những gì công ty có. Nhưng thực tế không phải vậy.
Hãy lấy ví dụ về cổ phiếu HPG của Tập đoàn Hòa Phát. Hòa Phát có rất nhiều nhà máy thép, máy móc hiện đại và tàu biển. Tuy nhiên, để có được những tài sản đó, Hòa Phát cũng phải đi vay nợ ngân hàng.
Giá trị sổ sách không phải là tổng tài sản. Nó là số tiền còn sót lại sau khi lấy tổng giá trị tài sản trừ đi tất cả các khoản nợ. Nếu ngày mai Hòa Phát đóng cửa, bán sạch nhà máy, trả hết nợ cho ngân hàng và trả lương cho nhân viên, số tiền dư ra cuối cùng chính là Giá trị sổ sách.
Chia số tiền dư đó cho tổng số cổ phiếu đang lưu hành, chúng ta sẽ có Giá trị sổ sách trên mỗi cổ phiếu. Đây là con số cực kỳ quan trọng vì nó đại diện cho “vùng an toàn” của bạn. Nếu bạn mua cổ phiếu với giá thấp hơn con số này, về lý thuyết, bạn đang mua được một món hời.
Xem thêm: EPS là gì? Phân biệt EPS cơ bản và EPS pha loãng dễ hiểu nhất
Tại sao người mới thường hiểu sai về chỉ số P/B?
Sai lầm phổ biến nhất của người mới khi tìm hiểu chỉ số P/B là gì chính là tư duy: “P/B càng thấp càng tốt, P/B dưới 1 là chắc chắn có lời”. Đây là một cái bẫy chết người trong đầu tư.
Hãy thử nghĩ xem, tại sao thị trường lại bán cho bạn một thứ với giá 8.000đ trong khi giá trị sổ sách của nó lên tới 10.000đ? Thông thường, cái gì rẻ cũng có lý do của nó. Một doanh nghiệp có P/B dưới 1 thường rơi vào hai trường hợp.
Trường hợp thứ nhất là thị trường đang quá hoảng loạn và định giá sai, đây là cơ hội làm giàu. Trường hợp thứ hai, và cũng là thường gặp nhất, là doanh nghiệp đó đang làm ăn thua lỗ triền miên, tài sản trên sổ sách chỉ là những đống máy móc cũ nát không còn giá trị sử dụng, hoặc những khoản nợ xấu không thể thu hồi.
Nhiều nhà đầu tư mới thấy cổ phiếu có P/B thấp thì vội vàng “tất tay”, để rồi nhận ra tài sản của công ty thực chất chỉ là con số ảo trên giấy tờ. Ngược lại, những cổ phiếu đầu ngành như VCB (Vietcombank) thường có P/B rất cao, đôi khi lên tới 2 hoặc 3 lần, nhưng giá vẫn tiếp tục tăng vì nhà đầu tư tin tưởng vào khả năng tạo ra lợi nhuận khủng từ khối tài sản đó.
Cách đọc chỉ số P/B để không bị “hớ”
Khi quan sát một cổ phiếu trong rổ VN30, ví dụ như cổ phiếu của Ngân hàng Techcombank (TCB), bạn cần biết cách diễn giải con số P/B một cách linh hoạt. Không có một con số P/B nào là “chuẩn” cho tất cả, nhưng có một vài mốc bạn cần lưu ý.
Nếu P/B lớn hơn 1: Thị trường đang kỳ vọng rất nhiều vào tương lai của doanh nghiệp. Họ sẵn sàng trả thêm tiền cho thương hiệu, cho đội ngũ lãnh đạo và cho khả năng sinh lời sắp tới. Ví dụ, với một ngân hàng uy tín như TCB, việc P/B duy trì ở mức quanh 1.5 đến 2 là điều bình thường vì họ có hệ thống quản trị tốt.
Nếu P/B nhỏ hơn 1: Bạn cần đặt dấu hỏi lớn. Liệu doanh nghiệp có đang gặp vấn đề về pháp lý? Liệu các nhà máy của họ có đang bị đắp chiếu? Hay đơn giản là ngành đó đang bị thị trường lãng quên? Trong lịch sử, có những lúc các cổ phiếu ngành thép như HPG có P/B xuống dưới 1 do chu kỳ ngành đi xuống, và đó thường là lúc các nhà đầu tư giá trị bắt đầu gom hàng.
Tuy nhiên, bạn nên lưu ý rằng các con số này có thể thay đổi tùy theo quy định kế toán và tình hình thị trường tại từng thời điểm. Bạn nên kiểm tra quy định hiện hành và báo cáo tài chính mới nhất của doanh nghiệp để có cái nhìn chính xác.
Xem thêm: Vốn hóa thị trường và những sai lầm F0 thường mắc phải
Khi nào thì chỉ số P/B là “ông vua” định giá?
Không phải ngành nào cũng dùng P/B để định giá hiệu quả. Chỉ số này phát huy sức mạnh lớn nhất đối với các doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản hữu hình hoặc các công ty tài chính.
Đầu tiên là ngành Ngân hàng. Đối với các ngân hàng trong VN30 như VPB, MBB hay CTG, tài sản của họ chủ yếu là tiền, các khoản cho vay và chứng khoán. Đây là những thứ rất dễ định giá và có tính thanh khoản cao. Vì vậy, P/B là chỉ số hàng đầu để so sánh xem ngân hàng nào đang rẻ hơn so với mặt bằng chung.
Thứ hai là ngành sản xuất nặng. Hãy nhìn vào những doanh nghiệp như Tổng công ty Khí Việt Nam (GAS) hay Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (PLX). Họ sở hữu hệ thống kho bãi, đường ống, tàu chứa khổng lồ. Giá trị của những tài sản này là nền tảng tạo ra doanh thu. Khi giá cổ phiếu xuống thấp gần bằng giá trị sổ sách, đó là tín hiệu cho thấy rủi ro giảm giá đã trở nên rất thấp.
Ngược lại, với những ngành về công nghệ hay dịch vụ, P/B đôi khi không có nhiều ý nghĩa. Ví dụ như FPT, giá trị lớn nhất của họ nằm ở trí tuệ con người và các phần mềm – những thứ không được ghi nhận đầy đủ vào giá trị sổ sách. Nếu bạn thấy P/B của FPT rất cao, đừng vội kết luận là đắt, vì “tài sản” thực sự của họ không nằm ở máy móc hay đất đai.
So sánh P/B giữa các doanh nghiệp cùng ngành
Một lỗi mà người mới hay mắc phải là đem P/B của một ngân hàng đi so sánh với P/B của một công ty công nghệ. Điều này giống như việc so sánh giá của một cân thịt bò với giá của một cân tôm, chúng không cùng hệ quy chiếu.
Để sử dụng chỉ số P/B hiệu quả, bạn phải so sánh các doanh nghiệp trong cùng một lĩnh vực. Hãy thử nhìn vào nhóm ngân hàng trong rổ VN30. Nếu Vietcombank (VCB) có P/B là 3.0 trong khi BIDV (BID) có P/B là 2.2 và mức trung bình ngành là 1.8, bạn sẽ thấy VCB đang được thị trường ưu ái và đặt kỳ vọng cao nhất.
Lúc này, câu hỏi bạn cần đặt ra là: “Liệu sự vượt trội của VCB có xứng đáng với mức giá cao gấp gần 2 lần trung bình ngành hay không?”. Nếu câu trả lời là có nhờ vào tỷ lệ nợ xấu thấp và lợi nhuận ổn định, thì mức P/B cao đó là hợp lý. Nếu bạn thấy một ngân hàng có các chỉ số tương đương VCB nhưng P/B chỉ mới ở mức 1.5, đó có thể là một cơ hội đầu tư tiềm năng.
Những hạn chế của P/B mà bạn cần biết
Chỉ số P/B dù rất hay nhưng không phải là “chén thánh”. Nó có những điểm yếu mà nếu không hiểu rõ, bạn sẽ dễ dàng đưa ra quyết định sai lầm.
Thứ nhất, giá trị sổ sách dựa trên giá trị lịch sử. Ví dụ, Tổng công ty Bia – Rượu – Nước giải khát Sài Gòn (SAB) có thể sở hữu những mảnh đất vàng tại trung tâm TP.HCM từ hàng chục năm trước. Trên sổ sách, giá trị mảnh đất đó có thể chỉ được ghi nhận theo giá mua từ ngày xưa, rất thấp. Nhưng thực tế thị trường hiện nay, mảnh đất đó đáng giá hàng nghìn tỷ đồng. Trong trường hợp này, chỉ số P/B sẽ cao “ảo”, làm bạn tưởng cổ phiếu đắt nhưng thực ra là rất rẻ nếu tính theo giá trị đất thực tế.
Thứ hai, tài sản vô hình bị bỏ qua. Như đã nói ở trên, thương hiệu, tệp khách hàng, và bằng sáng chế không hiện diện rõ ràng trên “Book Value”. Một doanh nghiệp như Vinamilk (VNM) có giá trị thương hiệu cực lớn, nhưng con số này không được cộng vào giá trị sổ sách một cách đầy đủ. Do đó, VNM thường xuyên có P/B rất cao so với các doanh nghiệp sữa nhỏ hơn.
Cuối cùng là vấn đề nợ. Một doanh nghiệp có thể có rất nhiều tài sản, nhưng nếu nợ cũng nhiều tương ứng, thì giá trị sổ sách sẽ rất mỏng. Chỉ cần một biến động nhỏ khiến giá trị tài sản giảm xuống (ví dụ giá thép giảm sâu ảnh hưởng đến hàng tồn kho của HPG), giá trị sổ sách có thể bốc hơi rất nhanh.
Xem thêm: IPO là gì? Ngày hội “lên sàn” của doanh nghiệp Việt Nam
Lời khuyên cho người mới bắt đầu dùng P/B
Để bắt đầu sử dụng chỉ số P/B trong hành trình đầu tư của mình, hãy thực hiện theo các bước tư duy sau đây để đảm bảo an toàn cho túi tiền của bạn.
Đừng bao giờ nhìn vào một con số P/B đơn lẻ. Hãy luôn đặt nó trong mối tương quan với lợi nhuận (ROE). Nếu một công ty có P/B cao nhưng khả năng sinh lời trên vốn (ROE) cũng rất cao, thì đó là chuyện bình thường. Nhưng nếu P/B cao mà làm ăn lẹt đẹt, đó là dấu hiệu của sự thổi phồng giá quá mức.
Hãy tập trung vào các cổ phiếu có tài sản rõ ràng, dễ hiểu. Nếu bạn mới tham gia thị trường, hãy thử quan sát các cổ phiếu trong VN30. Đây là những doanh nghiệp đầu ngành, báo cáo tài chính minh bạch hơn, giúp việc kiểm chứng giá trị sổ sách trở nên đáng tin cậy hơn.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng định giá chỉ là một phần của cuộc chơi. Một cổ phiếu có P/B rẻ đến mấy cũng sẽ không tăng giá nếu doanh nghiệp đó không có triển vọng phát triển trong tương lai. Chỉ số P/B giống như một cái mỏ neo giúp bạn không bị cuốn trôi theo những cơn sóng đầu cơ, nhưng để con tàu đầu tư tiến về phía trước, bạn cần có động cơ là sự tăng trưởng lợi nhuận.
Hy vọng qua bài viết này, câu hỏi chỉ số P/B là gì tại nền tảng đầu tư đã không còn làm khó được bạn. Hãy cầm bảng điện tử lên, tra cứu thử P/B của một vài mã cổ phiếu ngân hàng và tự mình đánh giá xem chúng đang “đắt” hay “rẻ” nhé!
