Nhiều người mới bước chân vào thị trường chứng khoán thường nhìn vào bảng điện và thốt lên: “Cổ phiếu này giá 100.000đ, chắc công ty này phải to lắm!”. Ngược lại, thấy một cổ phiếu giá chỉ 15.000đ thì lại chê là “hàng cỏ, công ty bé tí”.
Thực tế, giá của một cổ phiếu đơn lẻ chẳng nói lên được quy mô của một doanh nghiệp. Để biết một công ty là “gã khổng lồ” hay “chú tí hon”, chúng ta phải nhìn vào một con số quyền lực hơn rất nhiều: Vốn hóa thị trường.
Hiểu về vốn hóa thị trường không chỉ giúp bạn tránh được những cú lừa về thị giá, mà còn là chìa khóa để bạn chọn đúng “long mạch” cho túi tiền của mình. Hãy cùng Nền Tảng Đầu Tư tìm hiểu xem tại sao những cái tên như Hòa Phát hay Vietcombank lại có sức nặng khủng khiếp đến vậy trên sàn chứng khoán.
Vốn hóa thị trường: Cái giá để mua trọn gói một doanh nghiệp
Hãy tưởng tượng bạn đang muốn mua lại một tiệm cà phê ở đầu ngõ. Chủ tiệm nói rằng anh ta chia giá trị tiệm ra thành 1.000 phần, mỗi phần (cổ phần) có giá là 10.000đ. Như vậy, để sở hữu toàn bộ tiệm cà phê đó, bạn cần bỏ ra số tiền là mười triệu đồng.
Trong chứng khoán cũng y hệt như vậy. Vốn hóa thị trường chính là tổng số tiền bạn phải bỏ ra nếu muốn mua sạch sành sanh tất cả cổ phiếu đang lưu hành của một công ty trên sàn chứng khoán theo mức giá hiện tại.
Nói một cách dễ hiểu, nếu giá cổ phiếu là cái giá của một “lát bánh”, thì vốn hóa thị trường chính là cái giá của “nguyên ổ bánh”. Có những ổ bánh được cắt thành rất nhiều lát nhỏ nên giá mỗi lát cực rẻ, nhưng tổng giá trị cả ổ lại cực kỳ đắt đỏ.
Tại sao người mới thường bị “đánh lừa” bởi thị giá?
Một sai lầm phổ biến nhất của các nhà đầu tư F0 là đánh đồng giá cổ phiếu với giá trị công ty. Đây là một cái bẫy tâm lý cực kỳ nguy hiểm.
Ví dụ, hãy nhìn vào Tập đoàn Hòa Phát (mã chứng khoán: HPG) và một công ty X nào đó trên sàn. Có những thời điểm, giá cổ phiếu HPG chỉ loanh quanh khoảng 25.000đ đến 30.000đ. Trong khi đó, công ty X có giá cổ phiếu lên tới 80.000đ.
Nếu chỉ nhìn vào con số này, bạn sẽ nghĩ công ty X lớn gấp 3 lần Hòa Phát? Hoàn toàn sai lầm!
Lý do là vì Hòa Phát có tới hơn 6 tỷ cổ phiếu đang lưu hành. Khi bạn lấy con số 6 tỷ này nhân với mức giá khoảng 25.000đ, bạn sẽ thấy vốn hóa của Hòa Phát lên tới hơn 150.000 tỷ đồng. Trong khi đó, công ty X có giá 80.000đ nhưng chỉ có 10 triệu cổ phiếu, vốn hóa chỉ vỏn vẹn 800 tỷ đồng.
Như vậy, “anh đại” Hòa Phát thực chất lớn gấp gần 200 lần công ty X kia, dù giá mỗi cổ phiếu của nó trông có vẻ “rẻ” hơn nhiều.
Cách xác định vốn hóa thị trường đơn giản nhất
Để xác định vốn hóa của một doanh nghiệp như Vinamilk (VNM) hay Vietcombank (VCB), bạn không cần đến những công thức toán học phức tạp hay máy tính tài chính chuyên dụng. Bạn chỉ cần thực hiện một phép tính nhẩm hoặc tra cứu hai thông tin cơ bản trên các trang tin chứng khoán.
Đầu tiên, bạn xem giá đóng cửa của cổ phiếu đó trong ngày hôm nay là bao nhiêu. Tiếp theo, bạn xem tổng số lượng cổ phiếu mà công ty đó đã phát hành ra thị trường (thường được ghi là cổ phiếu đang lưu hành). Cuối cùng, bạn lấy mức giá đó nhân với số lượng cổ phiếu là sẽ ra con số vốn hóa.
Ví dụ cụ thể: Nếu một ngân hàng thuộc nhóm VN30 có giá cổ phiếu là 40.000đ và ngân hàng này đã phát hành tổng cộng 5 tỷ cổ phiếu. Vậy thì giá trị vốn hóa của ngân hàng này sẽ là hai trăm nghìn tỷ đồng. Một con số khổng lồ mà một nhà đầu tư cá nhân khó lòng hình dung hết được.
Lưu ý rằng, con số vốn hóa này không đứng yên. Nó nhảy múa từng giây từng phút theo sự biến động của giá cổ phiếu trên bảng điện. Khi thị trường hưng phấn, giá tăng, vốn hóa công ty “nở” ra. Khi thị trường sụt giảm, vốn hóa sẽ bị “bốc hơi”.
Phân loại doanh nghiệp theo “cân nặng” vốn hóa
Trên thị trường chứng khoán Việt Nam, các nhà đầu tư thường chia các doanh nghiệp thành 3 nhóm chính dựa trên quy mô vốn hóa. Việc biết mình đang đầu tư vào nhóm nào sẽ quyết định mức độ rủi ro và lợi nhuận kỳ vọng của bạn.
Nhóm vốn hóa lớn (Large Cap hay Blue-chip)
Đây là những “con voi” của thị trường, thường là những doanh nghiệp đầu ngành, có lịch sử hoạt động lâu đời và uy tín cực cao. Tại Việt Nam, nhóm này thường nằm trong rổ chỉ số VN30 – nơi hội tụ 30 doanh nghiệp có vốn hóa và thanh khoản hàng đầu.
Những cái tên tiêu biểu có thể kể đến như Vietcombank (VCB), Vinhomes (VHM), FPT, hay Thế Giới Di Động (MWG).
Đặc điểm của nhóm này là:
- Độ an toàn cao: Rất khó để một gã khổng lồ như FPT hay VCB sụp đổ trong một sớm một chiều.
- Thanh khoản dồi dào: Bạn muốn mua hay bán hàng chục tỷ đồng cổ phiếu cũng có người đối ứng ngay lập tức.
- Biến động chậm: Đừng kỳ vọng những cổ phiếu này sẽ tăng gấp đôi, gấp ba trong vài tuần. Chúng đi chậm nhưng chắc.
Nhóm vốn hóa vừa (Mid Cap)
Đây là những doanh nghiệp có quy mô trung bình, đang trong giai đoạn phát triển mạnh mẽ. Nhóm này thường thu hút các nhà đầu tư muốn tìm kiếm mức lợi nhuận cao hơn nhóm vốn hóa lớn nhưng vẫn muốn có sự đảm bảo nhất định về cơ bản doanh nghiệp.
Một số đại diện trong nhóm này có thể là các công ty bất động sản tầm trung, các công ty xuất khẩu dệt may hoặc thủy sản. Nhóm Mid Cap thường có những con sóng tăng giá rất hấp dẫn khi doanh nghiệp bước vào chu kỳ tăng trưởng.
Nhóm vốn hóa nhỏ và siêu nhỏ (Small Cap hay Penny)
Đây là những “chú tí hon” trên sàn. Vốn hóa của chúng có thể chỉ vài trăm tỷ hoặc thậm chí vài chục tỷ đồng. Với số lượng cổ phiếu ít và quy mô nhỏ, những cổ phiếu này rất dễ bị tác động bởi dòng tiền.
Người mới thường rất thích Penny vì giá chúng rất rẻ (chỉ vài nghìn đồng) và có thể tăng trần liên tục. Tuy nhiên, rủi ro ở đây là cực lớn. Thanh khoản kém khiến bạn có thể lâm vào cảnh “mua thì dễ, bán không ai mua”, dẫn đến kẹt hàng khi giá giảm sâu.
Xem thêm: Giải mã chỉ số VN-Index
Tại sao Hòa Phát (HPG) được gọi là “cổ phiếu quốc dân”?
Cụm từ “cổ phiếu quốc dân” không phải tự nhiên mà dành cho Hòa Phát. Điều này liên quan mật thiết đến vốn hóa và thanh khoản của doanh nghiệp này.
Hòa Phát là doanh nghiệp thép hàng đầu Đông Nam Á với vốn hóa luôn nằm trong nhóm dẫn đầu thị trường Việt Nam. Vì có số lượng cổ phiếu lưu hành cực lớn (hàng tỷ cổ phiếu), nên bất kỳ ai, từ một sinh viên có vài triệu đồng đến một quỹ đầu tư nước ngoài có hàng nghìn tỷ đồng, đều có thể dễ dàng mua bán cổ phiếu này.
Chính vì vốn hóa lớn và “độ phủ” rộng khắp, biến động của HPG có ảnh hưởng rất lớn đến chỉ số VN-Index. Khi HPG tăng mạnh, nó kéo theo tâm lý lạc quan cho toàn thị trường. Ngược lại, khi “anh cả” ngành thép gặp khó, cả thị trường cũng cảm thấy rung lắc.
Đầu tư vào một doanh nghiệp có vốn hóa lớn như Hòa Phát giúp người mới cảm thấy yên tâm hơn vì doanh nghiệp có tài sản thật, nhà máy thật và sức chống chịu tốt với các biến động kinh tế.
Xem thêm: Cổ phiếu là gì? Giải thích dễ hiểu nhất cho người mới
Hiểu về vốn hóa giúp bạn tránh sai lầm gì?
Nếu không hiểu về vốn hóa thị trường, bạn sẽ rất dễ rơi vào những sai lầm sau đây:
1. Nghĩ rằng cổ phiếu giá thấp là “rẻ” Bạn thấy cổ phiếu A giá 5.000đ và cổ phiếu B giá 50.000đ. Bạn vội vàng mua cổ phiếu A vì nghĩ nó rẻ hơn. Nhưng thực tế, cổ phiếu A có thể đang có vốn hóa quá ảo so với tài sản họ có, trong khi cổ phiếu B dù giá 50.000đ nhưng vốn hóa vẫn còn thấp so với tiềm năng khổng lồ của doanh nghiệp.
2. Đánh giá sai rủi ro Các doanh nghiệp vốn hóa nhỏ (Small Cap) thường dễ bị thao túng giá hơn. Nếu bạn dồn toàn bộ vốn vào một công ty có vốn hóa chỉ 50 tỷ đồng, chỉ cần một vài cá nhân có số tiền lớn bán ra, giá cổ phiếu có thể rơi tự do mà không có lực đỡ. Với các gã khổng lồ như Vinamilk, việc thao túng giá là điều cực kỳ khó xảy ra vì cần một lượng tiền khổng lồ mới có thể làm lung lay giá của chúng.
3. Kỳ vọng lợi nhuận không thực tế Bạn không thể kỳ vọng một doanh nghiệp đã có vốn hóa 400.000 tỷ đồng (như Vietcombank) có thể tăng giá gấp 10 lần trong 1 năm. Để làm được điều đó, vốn hóa của nó phải lên tới 4 triệu tỷ đồng – một con số phi lý so với quy mô nền kinh tế Việt Nam hiện tại. Nhưng với một doanh nghiệp nhỏ vốn hóa 100 tỷ, việc nó tăng lên 200 tỷ (gấp đôi) là điều hoàn toàn có khả năng xảy ra nếu họ có một hợp đồng kinh doanh đột biến.
Mối quan hệ giữa vốn hóa và thanh khoản
Một thuật ngữ khác mà người mới cần biết đi kèm với vốn hóa là “thanh khoản”. Thanh khoản hiểu đơn giản là khả năng chuyển đổi từ cổ phiếu thành tiền mặt.
Thông thường, vốn hóa càng lớn thì thanh khoản càng cao. Với những cổ phiếu như HPG, SSI hay VIC, mỗi ngày có hàng triệu, hàng chục triệu cổ phiếu được giao dịch. Bạn có thể bán bất cứ lúc nào và tiền sẽ về túi đúng theo quy định.
Với các công ty vốn hóa “tí hon”, thanh khoản thường rất thấp. Có những ngày chẳng có ai mua hay bán. Nếu bạn sở hữu một lượng lớn cổ phiếu này, khi cần tiền gấp, bạn sẽ gặp khó khăn lớn vì không có người mua đối ứng, hoặc phải bán tống bán tháo với giá rất rẻ.
Xem thêm: Thời gian giao dịch chứng khoán Việt Nam
Lời khuyên cho người mới bắt đầu
Khi bắt đầu xây dựng danh mục đầu tư, một chiến lược an toàn cho người mới là tập trung vào các doanh nghiệp có vốn hóa lớn (Large Cap) hoặc vốn hóa vừa (Mid Cap) dẫn đầu ngành.
Đừng quá sa đà vào những cổ phiếu “trà đá” giá rẻ chỉ vì cảm giác mua được nhiều số lượng cổ phiếu. Hãy nhớ: Sở hữu 100 cổ phiếu của một “gã khổng lồ” như FPT vẫn giá trị và an toàn hơn nhiều so với việc sở hữu 10.000 cổ phiếu của một công ty “tí hon” đang trên bờ vực phá sản.
Vốn hóa thị trường chính là thước đo lòng tin và quy mô của doanh nghiệp trong mắt hàng triệu nhà đầu tư khác. Hãy dùng nó làm “la bàn” để định hướng xem số tiền của bạn nên đặt vào đâu là vững chãi nhất.
Lưu ý: Các số liệu về giá và vốn hóa trong bài viết chỉ mang tính chất ví dụ minh họa để giải thích khái niệm. Thị trường chứng khoán luôn biến động, bạn nên kiểm tra các quy định hiện hành và dữ liệu thực tế tại thời điểm đầu tư.
