Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao mình làm việc chăm chỉ nhưng số dư tài khoản tiết kiệm vẫn dậm chân tại chỗ? Hay bạn muốn bắt đầu mua những cổ phiếu đầu ngành như HPG của Hòa Phát hay FPT nhưng số tiền dư ra mỗi tháng lại quá ít ỏi? Thực tế, hầu hết mọi người đều tập trung vào việc tiết kiệm từng đồng lẻ mà quên mất một đòn bẩy tài chính cực lớn: Đàm phán lương.
Trong thế giới tài chính, thu nhập từ công việc chính được gọi là thu nhập chủ động. Đối với người mới bắt đầu, đây chính là “nguồn vốn gốc” quan trọng nhất. Nếu bạn có thể tăng thu nhập thêm 5.000.000đ mỗi tháng thông qua đàm phán, thì một năm bạn đã có thêm 60.000.000đ. Số tiền này đủ để bạn sở hữu một danh mục đầu tư khởi đầu khá tốt với các mã cổ phiếu trong rổ VN30.
Bài viết này sẽ không dạy bạn những chiêu trò. Chúng ta sẽ cùng tìm hiểu cách tư duy về giá trị bản thân như một tài sản và cách thực hiện đàm phán lương để tối ưu hóa nguồn vốn cho hành trình tự do tài chính của bạn.
Đàm phán lương là gì và tại sao người mới hay hiểu sai?
Nhiều bạn trẻ mới đi làm thường coi đàm phán lương là một cuộc “xin – cho” hoặc một hành động mang tính đối đầu với công ty. Bạn sợ rằng nếu đòi hỏi thêm quyền lợi, sếp sẽ đánh giá bạn là người tham lam hoặc không có lòng trung thành. Đây là một hiểu lầm tai hại khiến bạn mất đi một khoản lợi nhuận đáng lẽ thuộc về mình.
Thực chất, đàm phán lương là một cuộc trao đổi giá trị giữa hai đối tác kinh doanh. Bạn cung cấp thời gian, trí tuệ và kỹ năng để giúp doanh nghiệp tạo ra doanh thu. Ngược lại, doanh nghiệp trả cho bạn một khoản phí tương ứng. Khi giá trị bạn tạo ra tăng lên theo thời gian, việc điều chỉnh mức phí này là hoàn toàn hợp lý và công bằng.
Hãy tưởng tượng bạn đang sở hữu cổ phiếu của một công ty bán lẻ như MWG (Thế Giới Di Động). Nếu MWG mở rộng thêm nhiều cửa hàng và tăng lợi nhuận gấp đôi, giá cổ phiếu trên thị trường chắc chắn sẽ tăng. Bản thân bạn cũng là một “công ty” thu nhỏ. Khi năng lực của bạn tăng lên, giá trị của bạn trên thị trường lao động cũng phải tăng theo.
Nếu bạn không chủ động đàm phán, bạn đang vô tình chấp nhận bán rẻ tài sản quý giá nhất của mình: Sức lao động. Điều này trực tiếp làm giảm số vốn mà bạn có thể đổ vào các kênh đầu tư như chứng khoán hay vàng.
Xem thêm: 6 chiếc hũ tài chính (JARS)
Tại sao đàm phán lương là “kênh đầu tư” hiệu quả nhất?
Trong đầu tư chứng khoán, để có lợi nhuận 10% một năm từ số vốn 500.000.000đ, bạn phải nghiên cứu rất kỹ các báo cáo tài chính của TCB hay VNM. Nhưng với đàm phán lương, bạn có thể tạo ra mức tăng trưởng thu nhập 15% đến 20% chỉ sau một cuộc họp kéo dài 30 phút.
Giả sử lương hiện tại của bạn là 15.000.000đ mỗi tháng. Nếu bạn đàm phán thành công mức tăng lên 18.000.000đ, bạn đã có thêm 3.000.000đ mỗi tháng. Số tiền này nếu đem đầu tư đều đặn vào cổ phiếu FPT với mức cổ tức và tăng trưởng dài hạn ổn định, sau 5 năm hoặc 10 năm, con số này sẽ trở nên cực kỳ khủng khiếp nhờ lãi kép.
Sai lầm lớn nhất của người mới là đợi công ty tự tăng lương. Theo quy luật thông thường, các đợt tăng lương hàng năm của công ty thường chỉ ở mức bù đắp lạm phát (khoảng 3% đến 5%). Để có sự đột phá trong tài chính cá nhân, bạn cần một tư duy chủ động hơn. Bạn phải coi việc đàm phán là một kỹ năng cần được rèn luyện giống như kỹ năng đọc biểu đồ kỹ thuật hay phân tích cơ bản.
Khi thu nhập chủ động tăng lên, bạn sẽ có tâm lý đầu tư thoải mái hơn. Bạn không còn phải lo lắng quá mức khi thị trường biến động, vì nguồn “tiền tươi thóc thật” từ lương vẫn đang đổ về đều đặn mỗi tháng để bạn thực hiện chiến lược mua tích lũy.
Chuẩn bị “hồ sơ năng lực” như một báo cáo tài chính doanh nghiệp
Trước khi muốn nhà đầu tư rót vốn, doanh nghiệp phải trình bày một báo cáo tài chính đẹp và minh bạch. Trước khi muốn sếp tăng lương, bạn cũng cần một bản “báo cáo năng lực” thuyết phục. Đừng bao giờ bước vào cuộc đàm phán và nói: “Em cần tăng lương vì chi phí sinh hoạt dạo này đắt đỏ quá”.
Sếp của bạn (và doanh nghiệp) không quan tâm đến nhu cầu cá nhân của bạn, họ quan tâm đến giá trị bạn mang lại. Hãy bắt đầu bằng việc liệt kê những thành tựu có thể định lượng được. Thay vì nói “Em làm việc rất chăm chỉ”, hãy nói “Em đã giúp bộ phận giảm 10% chi phí vận hành” hoặc “Em đã hoàn thành dự án vượt tiến độ 2 tuần, giúp công ty sớm thu hồi vốn”.
Hãy liệt kê các kỹ năng mới bạn đã học được trong năm qua. Bạn có học thêm về phân tích dữ liệu không? Bạn có đạt được chứng chỉ chuyên môn nào không? Những yếu tố này giống như việc một doanh nghiệp như HPG đầu tư thêm lò cao mới để tăng công suất. Khi năng suất lao động của bạn tăng, mức lương của bạn phải được điều chỉnh tương xứng.
Một mẹo nhỏ cho người mới là hãy theo dõi kết quả công việc hàng tuần. Đừng đợi đến sát ngày đàm phán mới bắt đầu nhớ lại mình đã làm được gì. Hãy có một cuốn sổ tay hoặc file ghi chú ghi lại tất cả những lời khen ngợi từ khách hàng, những vấn đề khó khăn bạn đã giải quyết và những đóng góp cụ thể cho doanh nghiệp.
Xem thêm: Cách xây dựng thu nhập thụ động
Chọn thời điểm đàm phán: Khi “giá cổ phiếu” của bạn đang ở đỉnh
Trong đầu tư, thời điểm (timing) là yếu tố cực kỳ quan trọng. Trong đàm phán lương cũng vậy. Bạn không nên yêu cầu tăng lương khi công ty đang gặp khó khăn về tài chính hoặc vừa công bố báo cáo kết quả kinh doanh lỗ.
Thời điểm vàng để đàm phán là ngay sau khi bạn vừa hoàn thành xuất sắc một dự án lớn, hoặc khi bạn vừa được giao thêm những trách nhiệm quan trọng mà trước đây chưa có. Đây là lúc giá trị của bạn trong mắt lãnh đạo đang ở mức cao nhất. Lúc này, việc nói về chuyện thu nhập sẽ dễ dàng nhận được sự đồng thuận hơn.
Ngoài ra, bạn cũng nên tìm hiểu chu kỳ ngân sách của công ty. Hầu hết các doanh nghiệp sẽ chốt ngân sách lương thưởng vào cuối quý hoặc cuối năm tài chính. Nếu bạn đợi đến khi ngân sách đã được duyệt xong xuôi mới đi đàm phán, sếp của bạn dù muốn cũng rất khó để xoay xở thêm cho bạn.
Hãy theo dõi tình hình kinh doanh của công ty bạn. Ví dụ, nếu bạn đang làm việc trong lĩnh vực ngân hàng như VCB hay BIDV, và ngân hàng vừa công bố lợi nhuận kỷ lục, đó có thể là một tín hiệu thuận lợi. Ngược lại, nếu ngành nghề của bạn đang trong giai đoạn suy thoái, bạn cần kiên nhẫn hơn và chuẩn bị những lý lẽ sắc bén hơn về hiệu quả công việc cá nhân.
Ngôn ngữ đàm phán: Đừng xin, hãy đề xuất
Cách bạn sử dụng từ ngữ sẽ quyết định 50% sự thành công của cuộc đối thoại. Hãy tránh những từ ngữ mang tính cầu xin như “mong sếp xem xét” hay “em hy vọng”. Thay vào đó, hãy sử dụng ngôn ngữ của sự hợp tác và phát triển.
Ví dụ, bạn có thể bắt đầu bằng: “Dựa trên những đóng góp của em trong việc tăng doanh số 15% cho quý vừa qua và việc em đã đảm nhận thêm vai trò quản lý nhóm, em muốn thảo luận về việc điều chỉnh mức lương của mình để phản ánh đúng giá trị hiện tại mà em đang đóng góp cho công ty”.
Một bí quyết quan trọng là hãy đưa ra một con số cụ thể hoặc một khoảng giá dựa trên nghiên cứu thị trường. Bạn nên biết mức lương trung bình cho vị trí của mình trên các trang tuyển dụng uy tín hiện nay là bao nhiêu. Nếu mức lương của bạn đang thấp hơn mặt bằng chung của thị trường, đó là một lý lẽ cực kỳ thuyết phục.
Nếu sếp đưa ra một con số thấp hơn kỳ vọng, đừng vội thất vọng hay phản ứng tiêu cực. Hãy hỏi: “Để đạt được mức lương mà em mong muốn, em cần phải đạt được những tiêu chí hay chỉ tiêu nào trong thời gian tới?”. Cách hỏi này cho thấy bạn là người cầu tiến và sẵn sàng nỗ lực để đạt được mục tiêu tài chính của mình.
Quản lý “lợi nhuận” sau đàm phán lương thành công
Giả sử bạn đã đàm phán thành công và lương tăng thêm 5.000.000đ mỗi tháng. Đây là lúc bẫy tài chính xuất hiện: Lạm phát lối sống. Nhiều người ngay lập tức nâng cấp điện thoại, đi ăn hàng nhiều hơn hoặc đổi xe mới. Nếu làm vậy, nỗ lực đàm phán lương của bạn coi như đổ sông đổ biển.
Để thực sự biến khoản tăng lương này thành vốn đầu tư, bạn phải áp dụng nguyên tắc: Giữ nguyên mức chi phí sinh hoạt như khi chưa tăng lương. Hãy coi khoản 5.000.000đ tăng thêm đó là “tiền của người khác” và tự động chuyển thẳng nó vào tài khoản chứng khoán ngay ngày nhận lương.
Hãy tưởng tượng, mỗi tháng bạn mua thêm được vài chục cổ phiếu của các doanh nghiệp lớn như VNM (Vinamilk) hay GAS (Tổng Công ty Khí Việt Nam). Qua thời gian, chính những khoản nhỏ từ việc đàm phán lương này sẽ tạo nên một danh mục đầu tư đồ sộ, mang lại thu nhập thụ động bền vững cho bạn trong tương lai.
Việc tăng thu nhập chủ động chính là cách nhanh nhất để rút ngắn quãng đường đến với tự do tài chính. Thay vì chỉ chờ đợi thị trường chứng khoán tăng điểm để có lãi, bạn hãy chủ động tạo ra “lợi nhuận” cho chính mình bằng cách nâng cao giá trị bản thân và kỹ năng đàm phán.
Xem thêm: Tự do tài chính (FIRE)
Những sai lầm khiến cuộc đàm phán lương thất bại
Sai lầm phổ biến nhất của người mới là đem so sánh lương của mình với đồng nghiệp khác trong công ty. “Tại sao bạn A làm ít hơn em mà lương lại cao hơn?” là câu nói tối kỵ. Điều này không chỉ làm giảm giá trị của bạn mà còn tạo ra không khí tiêu cực trong buổi nói chuyện. Hãy tập trung vào giá trị của riêng bạn và thị trường bên ngoài.
Một sai lầm khác là đe dọa nghỉ việc nếu không được tăng lương (khi bạn chưa thực sự có một phương án dự phòng tốt). Đàm phán dựa trên sự đe dọa thường dẫn đến những mối quan hệ sứt mẻ. Ngay cả khi sếp đồng ý tăng lương cho bạn vì đang thiếu người, họ cũng sẽ bắt đầu tìm người thay thế bạn ngay sau đó vì niềm tin đã không còn.
Cuối cùng là việc thiếu sự chuẩn bị về mặt tâm lý. Nhiều bạn cảm thấy tội lỗi hoặc ngại ngùng khi nhắc đến tiền. Hãy nhớ rằng: Công ty thuê bạn để giải quyết vấn đề và tạo ra lợi nhuận. Khi bạn làm tốt, việc yêu cầu một phần lợi nhuận đó dưới dạng lương là điều hết sức chuyên nghiệp.
Nếu cuộc đàm phán không thành công, đó cũng không phải là ngày tận thế. Hãy coi đó là một “tín hiệu thị trường” cho thấy bạn cần cải thiện kỹ năng nào đó, hoặc đơn giản là môi trường hiện tại không còn phù hợp để bạn phát triển vốn. Hãy bình tĩnh ghi nhận phản hồi và chuẩn bị cho một kế hoạch nhảy việc sang một nơi trả lương xứng đáng hơn.
Kết luận: Đầu tư vào bản thân là khoản đầu tư lãi nhất
Trong hành trình xây dựng nền tảng đầu tư, chúng ta thường quá chú trọng vào các chỉ số như P/E, EPS hay biểu đồ nến. Nhưng có một chỉ số quan trọng hơn cả: Thu nhập từ công việc chính của bạn. Đàm phán lương không chỉ là cách để có thêm tiền tiêu xài, mà là cách để bạn gia tăng nguồn lực mạnh mẽ nhất cho cỗ máy lãi kép của mình.
Mỗi triệu đồng tăng thêm từ lương, nếu được quản lý đúng cách, sẽ trở thành những “binh lính” trung thành làm việc cho bạn trên thị trường chứng khoán. Đừng để nỗi sợ hãi ngăn cản bạn nhận được những gì xứng đáng. Hãy chuẩn bị kỹ lưỡng, chọn đúng thời điểm và bước vào cuộc đàm phán với tâm thế của một nhà đầu tư thông minh.
Hãy nhớ rằng, trước khi bạn muốn sở hữu một phần của những tập đoàn tỷ đô như HPG, FPT hay TCB, hãy đảm bảo rằng bạn đang sở hữu và vận hành tốt “tập đoàn” quan trọng nhất đời mình: Chính bản thân bạn.
Lưu ý: Các quy định về hợp đồng lao động, thuế thu nhập cá nhân và bảo hiểm xã hội có thể thay đổi tùy theo quy định của pháp luật Việt Nam tại từng thời điểm. Bạn nên kiểm tra các quy định hiện hành để đảm bảo quyền lợi tốt nhất khi ký kết các phụ lục điều chỉnh lương.
