Bạn có bao giờ tự hỏi tại sao có những người nắm giữ cổ phiếu Vinamilk suốt 10 hay 20 năm và trở nên giàu có, trong khi nhiều người khác vừa mua vào 2 hoặc 3 tháng đã vội vã bán tháo trong thất vọng? Câu trả lời không nằm ở việc ai thông minh hơn mà nằm ở sự kiên nhẫn trong đầu tư. Đối với người mới bắt đầu, đây là đức tính khó rèn luyện nhất nhưng lại mang lại phần thưởng xứng đáng nhất trong sự nghiệp tài chính.
Đầu tư chứng khoán thường bị hiểu lầm là một trò chơi may rủi, nơi bạn mua hôm nay và hy vọng ngày mai giá tăng vọt 5% hay 10%. Thực tế, sự kiên nhẫn trong đầu tư giống như việc bạn gieo một hạt sồi. Bạn không thể ra sân sau mỗi 60 phút để quát mắng cái hạt vì sao nó chưa thành cây cổ thụ. Với những doanh nghiệp đầu ngành như Vinamilk hay Hòa Phát, quá trình này cần thời gian tính bằng 5 năm, 10 năm hoặc thậm chí lâu hơn.
Kiên nhẫn trong đầu tư thực chất là gì?
Nhiều người mới tham gia thị trường cho rằng kiên nhẫn chỉ đơn giản là ngồi yên chờ đợi. Nhưng thực tế, sự kiên nhẫn trong đầu tư là khả năng giữ vững kỷ luật và niềm tin vào doanh nghiệp ngay cả khi bảng điện tử hiện màu đỏ hoặc khi giá cổ phiếu đứng yên suốt 12 đến 24 tháng. Đó là sự chờ đợi dựa trên hiểu biết về giá trị, chứ không phải sự chờ đợi trong mù quáng hay cầu may.
Hãy tưởng tượng bạn mua cổ phiếu của Công ty Sữa Việt Nam (Vinamilk – mã VNM). Bạn biết đây là doanh nghiệp chiếm hơn 50% thị phần ngành sữa, có dàn lãnh đạo giỏi và trả cổ tức đều đặn hàng năm khoảng 3.000đ đến 4.000đ trên mỗi cổ phiếu. Tuy nhiên, thị trường không phải lúc nào cũng phản ánh đúng giá trị đó ngay lập tức. Có những giai đoạn, cổ phiếu này đi ngang trong khi các cổ phiếu đầu cơ khác tăng nóng 20% mỗi tuần. Lúc này, sự kiên nhẫn sẽ phân loại đâu là nhà đầu tư thực thụ và đâu là người lướt sóng.
Người mới thường nhầm lẫn giữa kiên nhẫn và sự bảo thủ. Kiên nhẫn là khi bạn tin vào nội lực doanh nghiệp vẫn đang tăng trưởng ổn định. Bảo thủ là khi doanh nghiệp đã mục nát, lợi nhuận sụt giảm 50% mỗi năm nhưng bạn vẫn cố giữ vì hy vọng viễn vông. Với những mã như VNM, sự kiên nhẫn dựa trên nền tảng là hàng triệu ly sữa được tiêu thụ mỗi ngày và dòng tiền mặt khổng lồ mà công ty thu về từ hệ thống phân phối rộng khắp.
Tại sao người mới thường thiếu kiên nhẫn?
Lý do lớn nhất khiến sự kiên nhẫn trong đầu tư trở nên xa xỉ đối với người mới là tâm lý muốn làm giàu nhanh. Chúng ta sống trong thời đại của sự tức thì: đặt đồ ăn có ngay sau 15 phút, xem tin tức cập nhật từng giây. Do đó, khi thấy lợi nhuận chỉ ở mức 7% hoặc 10% mỗi năm, nhiều người cảm thấy quá chậm. Họ muốn những con số như 50% hay 100% trong thời gian ngắn nhất có thể.
Sai lầm phổ biến tiếp theo là việc theo dõi bảng điện tử quá thường xuyên, có khi lên đến 20 lần mỗi ngày. Việc nhìn giá nhảy từng bước giá nhỏ khiến tâm lý con người bị kích động mạnh. Chỉ cần một đợt giảm 2% hoặc 3%, nỗi sợ hãi sẽ lấn át lý trí, khiến bạn quên mất mục tiêu nắm giữ 3 năm ban đầu. Người mới thường có xu hướng nhìn theo khung thời gian ngày hoặc tuần, trong khi doanh nghiệp cần khung thời gian năm để thực hiện các chiến lược kinh doanh.
Một ví dụ điển hình là cổ phiếu Hòa Phát (HPG). Vào giai đoạn năm 2022, khi ngành thép gặp khó khăn toàn cầu, giá cổ phiếu HPG có lúc giảm từ vùng 44.000đ xuống chỉ còn khoảng 12.000đ. Những người thiếu kiên nhẫn đã rời bỏ cuộc chơi trong hoảng loạn đúng lúc doanh nghiệp đang tích lũy nội lực và xây dựng các lò cao mới. Khi chu kỳ thép quay trở lại vào năm 2023 và 2024, giá cổ phiếu hồi phục mạnh mẽ thì họ chỉ còn biết nuối tiếc vì đã bán đúng đáy.
Xem thêm: Thanh khoản là gì ?
Bài học từ “gã khổng lồ” Vinamilk: Không có con đường tắt
Nhìn lại lịch sử của Vinamilk, chúng ta thấy một bức tranh rõ ràng về sự bền bỉ. Có những năm tháng, VNM là “cổ phiếu vàng” giúp nhiều gia đình có tài sản tăng gấp 5 hoặc 10 lần nhờ sự tăng trưởng và chia tách cổ phiếu. Nhưng cũng có những giai đoạn kéo dài từ năm 2018 đến năm 2023, giá cổ phiếu này gần như đi ngang hoặc sụt giảm từ vùng 110.000đ xuống quanh 65.000đ đến 75.000đ.
Nhiều nhà đầu tư cá nhân đã bỏ cuộc trong giai đoạn 5 năm này. Họ cho rằng Vinamilk đã hết thời. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn vào báo cáo tài chính, doanh nghiệp vẫn duy trì lợi nhuận sau thuế khoảng 8.000 tỷ đến 10.000 tỷ đồng mỗi năm và chi trả cổ tức bằng tiền mặt cực kỳ uy tín. Sự kiên nhẫn trong đầu tư ở đây có nghĩa là bạn chấp nhận một giai đoạn “nghỉ ngơi” về mặt thị giá để đổi lấy sự an toàn tuyệt đối và dòng tiền từ cổ tức ổn định hơn gửi tiết kiệm ngân hàng.
Đầu tư thực sự thường mang lại cảm giác rất nhàm chán đối với những người ưa thích kịch tính. Như các huyền thoại đầu tư thường nói: Đầu tư nên giống như nhìn sơn khô hoặc nhìn cỏ mọc. Nếu bạn muốn cảm giác mạnh, muốn tim đập nhanh mỗi khi thị trường mở cửa lúc 9 giờ sáng, thì sòng bài hoặc các trò chơi may rủi có thể là nơi phù hợp hơn. Còn nếu bạn muốn xây dựng một gia sản bền vững cho 20 năm tới, bạn phải học cách chấp nhận sự nhàm chán của những doanh nghiệp tốt.
Sức mạnh của thời gian và lãi kép trong thực tế
Thời gian là người bạn thân nhất của nhà đầu tư kiên nhẫn. Trong chứng khoán, lãi kép chỉ bắt đầu phát huy tác dụng thực sự sau khoảng 5 đến 7 năm nắm giữ. Nếu bạn cứ liên tục mua đi bán lại mỗi khi lãi được 5%, bạn đang tự tay ngắt quãng quá trình kỳ diệu này và phải trả thêm rất nhiều chi phí giao dịch (khoảng 0,1% đến 0,2% mỗi lần) và thuế thu nhập (0,1% mỗi lần bán).
Hãy thử xem xét một ví dụ số học đơn giản. Giả sử bạn đầu tư ban đầu 100.000.000đ vào một cổ phiếu như FPT. Với giả định mỗi năm lợi nhuận và cổ tức giúp tài sản tăng trưởng trung bình 15%. Sau năm thứ 1, bạn có 115.000.000đ. Thay vì rút 15.000.000đ tiền lãi ra tiêu xài, bạn để lại đầu tư tiếp. Sang năm thứ 2, mức tăng 15% sẽ được tính trên con số 115.000.000đ, nghĩa là bạn có thêm 17.250.000đ, tổng cộng là 132.250.000đ.
Nếu bạn kiên nhẫn duy trì quá trình này trong 10 năm, từ số vốn 100.000.000đ ban đầu, tài sản của bạn sẽ tăng lên hơn 400.000.000đ. Nhưng nếu bạn thiếu kiên nhẫn và rút lãi ra hàng năm, sau 10 năm bạn vẫn chỉ có 100.000.000đ gốc và tổng số lãi thu về thấp hơn rất nhiều. Sự kiên nhẫn trong đầu tư chính là chất xúc tác để biến những số tiền nhỏ thành những khoản tài sản lớn theo thời gian.
Làm sao để rèn luyện sự kiên nhẫn khi thị trường rung lắc?
Để giữ được sự kiên nhẫn trong đầu tư, bước đầu tiên và quan trọng nhất là bạn phải hiểu rõ mình đang sở hữu cái gì. Đừng bao giờ mua một cổ phiếu chỉ vì thấy người hàng xóm nói nó sẽ tăng. Bạn cần biết Vinamilk đang vận hành bao nhiêu trang trại, FPT đang có bao nhiêu nhân sự phần mềm, hay Hòa Phát đang xây dựng dự án Dung Quất 2 với quy mô bao nhiêu tỷ đô la. Khi có kiến thức, nỗi sợ khi giá giảm 5% sẽ biến mất.
Thứ hai, hãy đặt ra một kế hoạch giải ngân theo giai đoạn. Thay vì dồn hết 500.000.000đ vào mua một lần, hãy chia nhỏ ra mỗi tháng mua 20.000.000đ hoặc 50.000.000đ. Chiến thuật này giúp bạn bình quân giá và không bị áp lực tâm lý quá lớn khi thị trường biến động ngắn hạn. Bạn sẽ thấy vui khi giá giảm vì mua được nhiều cổ phiếu hơn, và cũng vui khi giá tăng vì tài sản đang lớn lên.
Cuối cùng, hãy học cách giới hạn thời gian xem bảng điện tử. Một nhà đầu tư dài hạn chỉ nên kiểm tra danh mục 1 lần mỗi tuần hoặc thậm chí 1 lần mỗi tháng khi có báo cáo tài chính quý. Việc đắm chìm trong những con số xanh đỏ nhảy múa hàng ngày chỉ khiến bạn dễ đưa ra những quyết định sai lầm dựa trên cảm xúc nhất thời. Sự kiên nhẫn trong đầu tư tỷ lệ nghịch với số lần bạn mở ứng dụng chứng khoán ra xem trong ngày.
Xem thêm: Tâm lý FOMO trong chứng khoán
Đầu tư vào giá trị thực thay vì những mã số vô hồn
Một sai lầm lớn của người mới là họ coi cổ phiếu chỉ là những mã ba chữ cái như VNM, HPG, FPT hay TCB. Họ quên mất rằng mỗi cổ phiếu đại diện cho một phần sở hữu doanh nghiệp thực thụ. Khi bạn mua 1.000 cổ phiếu Vinamilk, bạn chính là một trong những ông chủ của công ty sữa lớn nhất Việt Nam. Bạn đang sở hữu một phần các nhà máy, các đàn bò và hệ thống xe tải giao hàng trên khắp 63 tỉnh thành.
Khi có tư duy của một chủ doanh nghiệp, sự kiên nhẫn trong đầu tư sẽ đến một cách tự nhiên. Bạn có bao giờ thấy một ông chủ quán cà phê đòi đóng cửa tiệm ngay lập tức chỉ vì ngày hôm nay trời mưa và không có khách? Chắc chắn là không. Họ sẽ kiên nhẫn chờ đợi những ngày nắng đẹp khách đông trở lại. Cổ phiếu cũng vậy, có những mùa kinh doanh thuận lợi và những mùa khó khăn, việc của bạn là đồng hành cùng doanh nghiệp vượt qua những giai đoạn đó.
Hãy nhìn vào trường hợp của FPT. Từ mức giá quanh 10.000đ đến 15.000đ (giá đã điều chỉnh) cách đây nhiều năm, FPT đã bền bỉ tăng trưởng để đạt mức giá trên 130.000đ vào năm 2024. Những người kiên nhẫn nắm giữ FPT trong 10 năm qua không chỉ nhận được sự gia tăng về giá mà còn nhận được một lượng lớn cổ tức bằng tiền và cổ phiếu thưởng. Họ giàu lên nhờ sự tăng trưởng của nền kinh tế số Việt Nam, chứ không phải nhờ lướt sóng hàng ngày.
Những hiểu lầm cần tránh: Kiên nhẫn không phải là bỏ mặc
Cần phải làm rõ rằng sự kiên nhẫn trong đầu tư không đồng nghĩa với việc “mua rồi vứt đó” bất chấp mọi thứ. Có một ranh giới mong manh giữa kiên nhẫn và sự thiếu trách nhiệm với túi tiền của mình. Bạn cần kiểm tra định kỳ (khoảng 3 đến 6 tháng một lần) để đảm bảo rằng lý do khiến bạn mua cổ phiếu ban đầu vẫn còn nguyên vẹn.
Ví dụ, nếu bạn mua cổ phiếu của một công ty vì họ có lợi thế độc quyền, nhưng đột nhiên nhà nước thay đổi luật khiến lợi thế đó biến mất, hoặc công ty liên tục thua lỗ hàng trăm tỷ đồng do lãnh đạo tham nhũng, thì đó không phải là lúc để kiên nhẫn. Kiên nhẫn trong tình huống này chỉ dẫn đến việc cháy tài khoản. Sự kiên nhẫn trong đầu tư đúng đắn phải đi đôi với việc giám sát sức khỏe doanh nghiệp thông qua các con số thực tế trên báo cáo tài chính.
Bên cạnh đó, kiên nhẫn cũng không có nghĩa là bạn phải mua bằng mọi giá. Nếu bạn mua VNM ở mức giá quá cao so với giá trị thực, bạn sẽ phải mất rất nhiều năm chỉ để hòa vốn. Sự kiên nhẫn sẽ phát huy hiệu quả cao nhất khi bạn kết hợp nó với một mức giá mua hợp lý (biên an toàn). Khi bạn mua được cổ phiếu tốt với giá rẻ trong những đợt thị trường hoảng loạn, sự kiên nhẫn của bạn sẽ được đền đáp nhanh hơn và nhiều hơn.
Kết luận: Hành trình vạn dặm bắt đầu từ sự bền bỉ
Thị trường chứng khoán Việt Nam trong 20 năm qua đã chứng minh một quy luật bất biến: Những người kiên nhẫn nhất luôn là những người thu về lợi nhuận lớn nhất. Cho dù đó là Vinamilk, Hòa Phát, FPT hay bất kỳ doanh nghiệp đầu ngành nào khác, con đường đi lên của chúng luôn có những khúc quanh, những đoạn đi ngang gây nản lòng. Sự kiên nhẫn trong đầu tư chính là bộ lọc để loại bỏ những người muốn ăn xổi và giữ lại những người thực sự xứng đáng với thành quả tài chính.
Đừng quá lo lắng nếu sau 3 tháng đầu tư mà tài khoản của bạn vẫn chưa xanh. Hãy tự hỏi bản thân: Doanh nghiệp mình mua có còn làm ăn tốt không? Họ có trả cổ tức đều không? Nếu câu trả lời là có, hãy tiếp tục công việc hàng ngày của bạn và để thời gian làm nốt phần việc còn lại. Đầu tư là một cuộc chạy Marathon dài 42km, nếu bạn chạy nước rút ngay từ những mét đầu tiên, bạn sẽ sớm kiệt sức trước khi thấy được quả ngọt.
Hy vọng bài viết này Nền Tảng Đầu Tư đã giúp bạn hiểu đúng về giá trị của sự kiên nhẫn trong đầu tư. Hãy bắt đầu xây dựng danh mục của mình dựa trên những giá trị thực, chọn những doanh nghiệp “nồi đồng cối đá” của Việt Nam và cho chúng thời gian để lớn mạnh. Sự thịnh vượng tài chính không dành cho người nhanh nhất, mà dành cho người bền bỉ nhất.
Lưu ý: Các quy định về thuế (hiện nay là 0,1% trên giá trị bán), phí giao dịch và các quy định pháp lý trên thị trường chứng khoán có thể thay đổi theo quy định của cơ quan quản lý. Bạn nên thường xuyên kiểm tra quy định hiện hành từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để có thông tin chính xác nhất tại thời điểm đầu tư.
