Bạn đã bao giờ tự hỏi tại sao những người không học về tài chính đôi khi lại chọn được những mã cổ phiếu tăng trưởng rất tốt không? Có một sự thật thú vị là đôi khi các bà nội trợ lại có cách chọn cổ phiếu hiệu quả hơn cả những chuyên gia phân tích ngồi trong các tòa nhà cao tầng. Bí mật này không nằm ở những thuật toán phức tạp mà nằm ngay trong chính giỏ đi chợ hay thói quen chi tiêu hàng ngày của bạn.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ cùng khám phá triết lý đầu tư nổi tiếng của huyền thoại Peter Lynch. Ông là người đã quản lý quỹ Magellan và đạt tỷ suất lợi nhuận trung bình gần ba mươi phần trăm mỗi năm trong suốt 13 năm. Bí quyết của ông gói gọn trong việc quan sát thế giới xung quanh. Chúng ta sẽ tìm hiểu vì sao cách chọn cổ phiếu này lại đặc biệt phù hợp với những người mới bắt đầu tại thị trường Việt Nam.
Cách chọn cổ phiếu theo phong cách Peter Lynch thực tế là gì?
Nhiều người mới tham gia thị trường chứng khoán thường có cảm giác sợ hãi. Họ nghĩ rằng phải hiểu về các biểu đồ kỹ thuật loằng ngoằng hay các báo cáo tài chính dày cộp mới có thể đầu tư. Nhưng Peter Lynch lại đưa ra một góc nhìn hoàn toàn khác: hãy sử dụng “lợi thế của người tiêu dùng”.
Cách chọn cổ phiếu này đơn giản là việc bạn quan sát những sản phẩm và dịch vụ mà bạn hoặc những người xung quanh đang sử dụng mỗi ngày. Nếu bạn thấy một cửa hàng luôn đông nghịt khách, một sản phẩm mà ai cũng dùng, hoặc một dịch vụ mà bạn cực kỳ hài lòng, đó chính là những gợi ý đầu tư giá trị nhất.
Ví dụ, hãy nhìn vào mã Vinamilk (VNM). Trước khi mở bảng điện tử ra xem số liệu, một bà nội trợ đã biết rằng sữa của hãng này có mặt trong hầu hết các gia đình Việt Nam. Từ sữa tươi, sữa đặc đến sữa chua, trẻ em hay người già đều dùng. Khi thấy kệ hàng Vinamilk tại siêu thị luôn được lấp đầy và người dân mua sắm nhộn nhịp, đó chính là tín hiệu sớm về việc công ty đang kinh doanh rất tốt.
Người mới thường nhầm tưởng rằng đầu tư là phải tìm cái gì đó thật cao siêu, bí ẩn. Nhưng thực tế, những công ty vĩ đại thường bắt đầu từ việc giải quyết những nhu cầu rất cơ bản của con người. Bạn không cần phải là một tiến sĩ kinh tế để nhận ra rằng một quán cà phê lúc nào cũng hết chỗ hay một hãng viễn thông có sóng khỏe ở khắp mọi nơi là những doanh nghiệp tiềm năng.
Xem thêm: Cắt Lỗ Chứng Khoán: Kỹ năng sinh tồn số 1
Tại sao người mới hay hiểu sai về việc chọn cổ phiếu?
Sai lầm lớn nhất của người mới là tin rằng mình phải tìm ra những “siêu công nghệ” hay những ngành nghề mới lạ mà ít người biết. Họ thường bị thu hút bởi các tin đồn về những công ty đào vàng, công ty công nghệ sinh học đột phá hay những dự án bất động sản ở tận vùng sâu vùng xa.
Vấn đề là khi bạn đầu tư vào những thứ mình không hiểu, bạn sẽ không có điểm tựa niềm tin. Khi giá cổ phiếu giảm mười phần trăm, bạn sẽ hoảng loạn vì không biết thực tế doanh nghiệp đó đang ra sao. Ngược lại, nếu bạn nắm giữ cổ phiếu của một doanh nghiệp bán lẻ mà ngày nào bạn cũng đi ngang qua thấy khách hàng xếp hàng dài, bạn sẽ cảm thấy an tâm hơn nhiều.
Người mới cũng hay nhầm lẫn giữa một “sản phẩm tốt” và một “cổ phiếu tốt”. Không phải cứ thấy sản phẩm hay là mua ngay cổ phiếu mà không cần suy nghĩ. Peter Lynch khuyên chúng ta dùng sự quan sát hàng ngày làm bước khởi đầu để tìm kiếm mục tiêu, sau đó mới đến bước kiểm tra sức khỏe tài chính của họ.
Hiểu sai về cách chọn cổ phiếu dẫn đến việc bạn thường xuyên mua đuổi theo đám đông. Bạn mua một mã cổ phiếu chỉ vì nghe người hàng xóm nói nó đang “hot”, trong khi chính bạn cũng chẳng bao giờ sử dụng dịch vụ của công ty đó. Đây chính là con đường ngắn nhất dẫn đến việc thua lỗ và mất niềm tin vào thị trường chứng khoán.
Hiểu đúng về lợi thế của bạn so với các chuyên gia
Các chuyên gia tài chính thường bị vây quanh bởi các con số, máy tính và những báo cáo khô khan. Họ có thể biết rất rõ về các chỉ số tài chính nhưng lại thiếu đi sự nhạy cảm thực tế của người dùng. Trong khi đó, bạn lại trực tiếp trải nghiệm sản phẩm. Đây là một lợi thế cực kỳ lớn.
Hãy lấy ví dụ về mã MWG của Công ty Cổ phần Đầu tư Thế Giới Di Động. Một chuyên gia ngồi ở văn phòng có thể thấy doanh thu của họ tăng trưởng qua các quý. Nhưng bạn, một khách hàng thường xuyên, có thể nhận thấy điều quan trọng hơn: thái độ phục vụ của nhân viên bắt đầu đi xuống, hoặc cửa hàng vắng khách hơn so với tháng trước. Đó là những tín hiệu mà số liệu tài chính thường phản ánh chậm hơn thực tế vài tháng.
Việc hiểu đúng cách chọn cổ phiếu giúp bạn ra quyết định dựa trên những gì mắt thấy tai nghe. Khi bạn thấy một thương hiệu như FPT xuất hiện ở khắp các dự án phần mềm lớn, hay thấy trẻ em xung quanh mình đều đi học tại các cơ sở giáo dục của họ, bạn đang nắm giữ một thông tin cực kỳ chất lượng.
Đầu tư vào những gì mình hiểu giúp bạn có được sự kiên nhẫn. Trong đầu tư chứng khoán, sự kiên nhẫn đôi khi quan trọng hơn cả sự thông minh. Nếu bạn biết rõ giá trị của công ty qua trải nghiệm thực tế, bạn sẽ không dễ dàng bị lung lay bởi những biến động nhất thời của thị trường.
Xem thêm: Bài học chu kỳ ngành thép từ Hòa Phát (HPG)
Những ví dụ thực tế từ rổ VN30 tại Việt Nam
Để bạn dễ hình dung hơn về cách chọn cổ phiếu thông qua quan sát, chúng ta hãy cùng phân tích một vài ví dụ điển hình trong nhóm các công ty lớn nhất sàn chứng khoán Việt Nam (VN30).
1. Cổ phiếu Vinamilk (VNM) – Bài học từ chiếc tủ lạnh
Hãy mở tủ lạnh của gia đình bạn hoặc của bất kỳ người bạn nào. Khả năng cao bạn sẽ thấy ít nhất một sản phẩm của Vinamilk. Từ sữa tươi, sữa bột cho đến các loại nước ép. Đây chính là “siêu cổ phiếu” trong nhiều thập kỷ tại Việt Nam.
Tại sao các bà nội trợ lại chọn VNM giỏi? Vì họ thấy được sự thống trị của thương hiệu này. Họ thấy con cái họ uống sữa VNM mỗi ngày, họ thấy hàng xóm cũng mua như vậy. Khi một sản phẩm trở thành một phần thiết yếu của cuộc sống, công ty đó có một nền tảng kinh doanh cực kỳ vững chắc.
Nếu bạn bỏ ra 100.000.000đ để đầu tư vào một doanh nghiệp như thế này từ nhiều năm trước, lợi nhuận bạn nhận về không chỉ là sự tăng giá của cổ phiếu mà còn là các đợt trả cổ tức đều đặn bằng tiền mặt. Đó là minh chứng rõ nhất cho việc đầu tư vào những gì gần gũi nhất.
2. Cổ phiếu Thế Giới Di Động (MWG) – Bài học từ góc phố
Nếu bạn đi dọc các con đường lớn tại Việt Nam, bạn sẽ thấy màu vàng đặc trưng của các cửa hàng điện thoại và màu xanh của Điện Máy Xanh hay Bách Hóa Xanh. Cách chọn cổ phiếu ở đây là quan sát sự hiện diện.
Khi bạn thấy các cửa hàng này mọc lên như nấm và lúc nào cũng có nhân viên bảo vệ dắt xe cho khách nhiệt tình, đó là dấu hiệu của một hệ thống quản trị tốt. Người mới thường bỏ qua những chi tiết nhỏ này, nhưng chính thái độ phục vụ và sự tiện lợi lại tạo nên sức mạnh cạnh tranh cho cổ phiếu.
3. Cổ phiếu FPT (FPT) – Bài học từ bàn làm việc và trường học
FPT không chỉ là một công ty công nghệ xa vời. Bạn có thể thấy họ qua dịch vụ internet cáp quang tại nhà, qua những người em, người cháu đang theo học tại đại học FPT, hoặc qua những dự án chuyển đổi số mà công ty bạn đang áp dụng.
Khi bạn thấy dịch vụ của họ ổn định, số lượng sinh viên đăng ký học ngày càng tăng, đó chính là lúc bạn nên đưa mã FPT vào danh sách theo dõi. Bạn đang chọn đầu tư vào sự phát triển của công nghệ và giáo dục dựa trên những gì bạn thấy họ đang thực hiện trong thực tế.
Quy trình 3 bước để áp dụng cách chọn cổ phiếu này
Để không bị rơi vào cái bẫy “thích gì mua nấy”, bạn cần có một quy trình kiểm chứng rõ ràng. Dưới đây là cách bạn có thể bắt đầu ngay hôm nay.
Bước 1: Lập danh sách các sản phẩm/dịch vụ yêu thích
Hãy dành một ngày để để ý xem bạn tiêu tiền vào đâu nhiều nhất. Bạn uống cà phê của hãng nào? Bạn dùng dịch vụ ngân hàng nào? (Ví dụ: Vietcombank – VCB hay Techcombank – TCB). Bạn thường đi mua sắm ở siêu thị nào? (Ví dụ: WinMart của tập đoàn Masan – MSN).
Hãy ghi lại tất cả những cái tên mà bạn cảm thấy hài lòng về chất lượng sản phẩm và dịch vụ của họ. Đây chính là “vũ trụ đầu tư” riêng của bạn, nơi bạn có hiểu biết sâu sắc nhất.
Bước 2: Quan sát thực tế rộng hơn
Sau khi có danh sách, hãy bắt đầu quan sát xem những người xung quanh có giống bạn không. Nếu chỉ có mình bạn thích sản phẩm đó, có thể nó chưa đủ lớn để đầu tư. Nhưng nếu bạn thấy bạn bè, đồng nghiệp và người lạ cũng đang sử dụng nó một cách hào hứng, đó là một điểm cộng rất lớn.
Hãy để ý xem công ty đó có đang mở rộng thêm chi nhánh không? Sản phẩm của họ có luôn được ưu tiên trưng bày ở vị trí đẹp trong siêu thị không? Những quan sát thực tế này giá trị hơn hàng trăm trang phân tích tài chính khô khan.
Bước 3: Kiểm tra các số liệu cơ bản (Không dùng công thức)
Đây là lúc bạn kết nối giữa thực tế và con số. Bạn không cần giỏi toán, chỉ cần tìm kiếm một vài thông tin đơn giản. Ví dụ, hãy xem doanh thu của họ năm nay có cao hơn năm ngoái không. Nếu bạn thấy cửa hàng đông khách mà doanh thu lại sụt giảm, có thể họ đang gặp vấn đề về quản lý hoặc đang đốt quá nhiều tiền cho quảng cáo.
Bạn cũng nên xem công ty có nợ quá nhiều không. Một cách hiểu đơn giản: nếu một công ty kiếm được mười đồng mà phải mang đi trả nợ hết tám đồng, thì đó là một doanh nghiệp đang gặp khó khăn dù sản phẩm có tốt đến đâu. Bạn muốn đầu tư vào những doanh nghiệp “khỏe mạnh”, tức là làm ra nhiều tiền và nợ ít.
Xem thêm: Biên an toàn là gì? Bài học đầu tư đắt giá từ Warren Buffett
Cảnh báo: Những điều người mới cần lưu ý
Mặc dù triết lý của Peter Lynch rất tuyệt vời, nhưng người mới cần tránh việc hiểu một cách máy móc. Đừng chỉ vì bạn thích một chiếc bánh mì ở đầu ngõ mà dồn toàn bộ số tiền tiết kiệm để mua cổ phiếu của công ty đó (nếu họ có niêm yết).
Thứ nhất, hãy nhớ rằng xu hướng có thể thay đổi. Một sản phẩm từng rất “hot” có thể bị thay thế bởi công nghệ mới. Ví dụ, trước đây ai cũng dùng điện thoại Nokia, nhưng nếu bạn đầu tư vào họ chỉ vì thấy xung quanh ai cũng dùng mà không nhận ra sự trỗi dậy của điện thoại thông minh, bạn sẽ thất bại.
Thứ hai, bạn cần kiểm tra xem giá cổ phiếu có đang quá đắt hay không. Đôi khi một công ty rất tốt nhưng mọi người đều biết điều đó và đã đẩy giá cổ phiếu lên quá cao. Nếu bạn mua ở mức giá quá cao, dù công ty vẫn kinh doanh tốt, bạn vẫn có thể phải chờ đợi rất lâu mới có lãi.
Cuối cùng, hãy luôn nhớ rằng mọi quy định về thuế, phí giao dịch và luật chứng khoán có thể thay đổi theo thời gian. Bạn nên thường xuyên kiểm tra các quy định hiện hành để đảm bảo quyền lợi của mình khi thực hiện các giao dịch mua bán cổ phiếu.
Kết luận: Đầu tư bắt đầu từ sự quan sát
Cách chọn cổ phiếu theo phong cách “đầu tư vào những gì bạn thấy” không chỉ giúp người mới bớt đi cảm giác hoang mang mà còn xây dựng một tư duy đầu tư bền vững. Thay vì chạy theo những con số xanh đỏ trên bảng điện tử, bạn hãy tập trung vào giá trị thực mà doanh nghiệp mang lại cho xã hội.
Hãy bắt đầu bằng việc quan sát giỏ hàng của mình, những thương hiệu bạn tin dùng và những dịch vụ bạn thấy tuyệt vời. Đó chính là những hạt mầm đầu tiên cho một danh mục đầu tư thành công. Hãy nhớ, thị trường chứng khoán không phải là sòng bạc, đó là nơi tập hợp những doanh nghiệp đang làm việc chăm chỉ mỗi ngày để phục vụ bạn.
Hy vọng bài viết này đã giúp bạn tự tin hơn trong những bước đi đầu tiên trên hành trình đầu tư. Đừng cố gắng trở thành một thiên tài toán học, hãy trở thành một người tiêu dùng thông thái và một người quan sát nhạy bén.
