Bạn đã bao giờ xếp hàng săn một chiếc túi xách hàng hiệu giảm giá đến 50% chưa? Hoặc đơn giản là bạn cảm thấy cực kỳ hời khi mua được một đôi giày chất lượng cao vào đúng dịp xả kho cuối năm? Cảm giác đó thật tuyệt vời vì bạn biết rõ món đồ đó đáng giá 10.000.000đ nhưng bạn chỉ phải trả 5.000.000đ.
Trong thế giới tài chính, có một phương pháp làm giàu bền vững dựa trên chính tâm lý này, được gọi là đầu tư giá trị. Đây là kim chỉ nam đã đưa Warren Buffett từ một chàng trai bình thường trở thành một trong những tỷ phú giàu nhất hành tinh. Vậy thực chất đầu tư giá trị là gì và tại sao nó lại được coi là “chân ái” cho những người muốn tích lũy tài sản dài hạn?
Chúng ta hãy cùng bóc tách từng lớp ý nghĩa của triết lý này một cách đơn giản nhất, giống như cách chúng ta đi chợ mỗi ngày nhưng với tư duy của một nhà tài phiệt.
Đầu tư giá trị là gì? Hiểu theo cách bình dân nhất
Để trả lời câu hỏi đầu tư giá trị là gì, bạn chỉ cần nhớ một câu thần chú duy nhất: “Giá cả là cái bạn trả, giá trị là cái bạn nhận về”. Đây là câu nói nổi tiếng của Warren Buffett nhằm phân biệt rõ ràng hai khái niệm thường bị người mới đánh đồng.
Hãy tưởng tượng bạn đang muốn mua một chiếc điện thoại iPhone đời mới nhất. Giá niêm yết tại cửa hàng là 30.000.000đ. Đây chính là “giá cả” (Price). Tuy nhiên, vì một lý do nào đó, cửa hàng đang cần thu hồi vốn gấp hoặc đang có chương trình khuyến mãi cực sốc, họ bán nó với giá chỉ 20.000.000đ. Trong khi đó, tính năng, độ bền và sự sang trọng của chiếc điện thoại vẫn giữ nguyên. Lúc này, “giá trị” (Value) của chiếc điện thoại vẫn là 30.000.000đ, nhưng bạn chỉ phải trả 20.000.000đ.
Đầu tư giá trị trong chứng khoán cũng y hệt như vậy. Thay vì đi săn iPhone giá rẻ, bạn đi săn những doanh nghiệp tuyệt vời nhưng vì một lý do “trời ơi đất hỡi” nào đó, thị trường đang bán cổ phiếu của họ với cái giá rẻ hơn rất nhiều so với giá trị thực tế của doanh nghiệp đó. Nhà đầu tư giá trị không quan tâm ngày mai giá cổ phiếu tăng hay giảm, họ chỉ quan tâm mình đã mua được một món hời hay chưa.
Tại sao người mới thường hiểu sai về đầu tư giá trị?
Có một sự thật là rất nhiều người mới tham gia thị trường thường bị nhầm lẫn tai hại về khái niệm này. Họ cho rằng cứ mua cổ phiếu giá thấp, cổ phiếu đang giảm sâu thì gọi là đầu tư giá trị. Đây là một hiểu lầm cực kỳ nguy hiểm có thể dẫn đến việc “cháy túi”.
Nhầm lẫn giữa “giá rẻ” và “giá thấp”
Nhiều người thấy một cổ phiếu đang từ 100.000đ giảm xuống còn 10.000đ và vội vàng nhảy vào mua vì nghĩ nó rẻ. Nhưng hãy cẩn thận, một chiếc túi hiệu giảm giá 50% khác hoàn toàn với một chiếc túi rách được bán với giá 5.000đ.
Nếu doanh nghiệp đó đang làm ăn bết bát, nợ nần chồng chất và có nguy cơ phá sản, thì giá 10.000đ vẫn là quá đắt. Cổ phiếu đó có thể giảm về 0đ bất cứ lúc nào. Nhà đầu tư giá trị không mua “rác” giá rẻ, họ mua “vàng” nhưng đang bị phủ bụi.
Nhầm lẫn giữa đầu tư và đầu cơ
Người mới thường hay nhìn bảng điện tử xanh đỏ mỗi ngày. Nếu thấy cổ phiếu giảm 1% đến 2%, họ đã hoảng loạn. Tuy nhiên, người theo trường phái đầu tư giá trị lại có tâm lý ngược lại. Họ mong chờ những đợt sụt giảm vô lý của thị trường để có thể mua thêm cổ phiếu tốt với giá hời hơn. Đối với họ, thị trường chứng khoán giống như một cái chợ, và đôi khi cái chợ đó hoạt động rất cảm tính, lúc thì đẩy giá lên quá cao, lúc lại hạ giá xuống quá thấp vì sợ hãi.
Bí kíp “mua đồ hiệu giá sỉ” của Warren Buffett
Warren Buffett không tự nhiên mà giàu. Ông kế thừa triết lý từ người thầy Benjamin Graham với hai trụ cột chính: Giá trị nội tại và Biên an toàn. Để áp dụng đầu tư giá trị vào thực tế tại Việt Nam, hãy nhìn vào các doanh nghiệp đầu ngành.
Giá trị nội tại: Doanh nghiệp đáng giá bao nhiêu?
Hãy lấy ví dụ về Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk – mã chứng khoán VNM trong rổ VN30). Để biết VNM đáng giá bao nhiêu, bạn không chỉ nhìn vào giá trên bảng điện tử. Bạn phải xem xét:
- Công ty có bao nhiêu nhà máy, bao nhiêu đàn bò?
- Thương hiệu Vinamilk mạnh đến mức nào? (Hầu như gia đình Việt nào cũng dùng sữa của họ).
- Mỗi năm họ kiếm được bao nhiêu lợi nhuận sau khi trừ hết chi phí?
- Số tiền mặt họ đang gửi ngân hàng là bao nhiêu?
Nếu sau khi tính toán kỹ lưỡng bằng tất cả các tài sản và khả năng kiếm tiền trong tương lai, bạn thấy mỗi cổ phiếu VNM xứng đáng có giá 100.000đ. Nhưng hiện tại, do thị trường đang lo sợ về kinh tế toàn cầu, người ta bán tháo khiến giá VNM chỉ còn 65.000đ. Đây chính là lúc “đồ hiệu đang được bán giá sỉ”.
Biên an toàn: Tấm đệm bảo vệ bạn
Biên an toàn là khái niệm quan trọng nhất trong đầu tư giá trị. Nếu bạn định giá doanh nghiệp là 100.000đ và bạn mua nó với giá 60.000đ, thì khoảng chênh lệch 40.000đ đó chính là biên an toàn của bạn.
Tại sao cần biên an toàn? Vì chúng ta không phải thánh thần, những dự báo về tương lai có thể sai sót. Nếu bạn tính sai và giá trị thực chỉ là 80.000đ, thì với mức giá mua 60.000đ, bạn vẫn đang có lãi và an toàn. Nó giống như việc bạn đi qua một cây cầu có tải trọng 10 tấn nhưng bạn chỉ lái một chiếc xe nặng 3 tấn. 7 tấn chênh lệch đó giúp bạn sống sót ngay cả khi cây cầu có một vài vết nứt nhỏ.
Khi nào thị trường “hoảng loạn vô lý” để chúng ta săn hàng?
Thị trường chứng khoán Việt Nam thường xuyên có những giai đoạn tâm lý đám đông lấn át lý trí. Đây là “mùa sale” của các nhà đầu tư giá trị.
Sự kiện “thiên nga đen”
Ví dụ khi có tin tức về dịch bệnh hoặc bất ổn địa chính trị, nhà đầu tư thường hoảng sợ và bán sạch mọi thứ họ có trong danh mục. Họ bán cả những cổ phiếu tốt như Tập đoàn Hòa Phát (HPG) hay FPT chỉ vì muốn giữ tiền mặt.
Thực tế là, dù có chuyện gì xảy ra, người dân vẫn cần dùng internet (FPT) và các công trình vẫn cần thép để xây dựng (HPG). Nếu doanh nghiệp vẫn hoạt động tốt, bộ máy lãnh đạo vẫn tài giỏi mà giá cổ phiếu lại giảm 30% theo thị trường chung, đó chính là cơ hội vàng.
Kết quả kinh doanh ngắn hạn không như ý
Đôi khi một doanh nghiệp tốt như Ngân hàng Vietcombank (VCB) có một quý lợi nhuận không tăng trưởng mạnh như kỳ vọng của các nhà đầu cơ. Đám đông lập tức thất vọng và bán tháo khiến giá giảm. Nhà đầu tư giá trị sẽ nhìn rộng hơn: Liệu vị thế số một của VCB có thay đổi không? Hệ thống quản trị của họ có còn tốt không? Nếu mọi thứ vẫn ổn, họ sẽ coi đây là dịp mua sắm giá rẻ.
Làm thế nào để bắt đầu đầu tư giá trị tại Việt Nam?
Bạn không cần phải là một chuyên gia tài chính với những hàm toán học phức tạp để bắt đầu đầu tư giá trị. Bạn có thể thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Tìm kiếm những doanh nghiệp “dễ hiểu”
Đừng bắt đầu với những công ty công nghệ phức tạp hoặc những doanh nghiệp có mô hình kinh doanh rắc rối. Hãy nhìn xung quanh bạn.
- Bạn có dùng xăng của Petrolimex (PLX) không?
- Bạn có thấy các cửa hàng Thế Giới Di Động (MWG) luôn đông khách không?
- Bạn có tin tưởng vào sự phát triển của công nghệ và giáo dục của FPT không?
Hãy chọn những doanh nghiệp mà bạn hiểu rõ cách họ kiếm tiền.
Bước 2: Đánh giá lợi thế cạnh tranh (Con hào kinh tế)
Warren Buffett rất thích những doanh nghiệp có “con hào kinh tế” rộng. Đó là thứ bảo vệ doanh nghiệp trước các đối thủ cạnh tranh. Ví dụ: Tổng Công ty Khí Việt Nam (GAS) có lợi thế gần như độc quyền trong mảng hạ tầng khí đốt. Rất khó để một đối thủ mới nhảy vào xây dựng hệ thống đường ống tương tự. Đó chính là một con hào vững chắc.
Bước 3: Xem xét ban lãnh đạo
Khi bạn mua cổ phiếu, nghĩa là bạn đang đưa tiền của mình cho người khác kinh doanh hộ. Hãy đảm bảo họ là những người trung thực và tài năng. Hãy đọc các báo cáo thường niên, xem cách họ đối xử với cổ đông nhỏ lẻ. Họ có chia cổ tức đều đặn không? Họ có thực hiện đúng những cam kết đã hứa năm trước không?
Bước 4: Kiên nhẫn chờ đợi mức giá hời
Đây là bước khó nhất. Đôi khi bạn tìm được một công ty cực tốt nhưng giá của nó đang quá cao (đang được thị trường tung hô). Nhà đầu tư giá trị sẽ không mua bằng mọi giá. Họ sẽ đưa cổ phiếu đó vào danh sách theo dõi và kiên nhẫn đợi đến khi thị trường gặp “bão” để mua được với giá chiết khấu.
Những sai lầm chết người cần tránh khi đầu tư giá trị
Dù triết lý này rất tuyệt vời, nhưng nếu áp dụng sai cách, bạn vẫn có thể mất tiền.
Cái bẫy giá trị (Value Trap)
Đây là tình trạng một cổ phiếu trông có vẻ rất rẻ nhưng thực tế giá trị của nó đang đi xuống liên tục. Ví dụ một doanh nghiệp ngành dệt may có máy móc lỗi thời, không cạnh tranh lại được với hàng nhập khẩu. Dù giá cổ phiếu giảm sâu, nhưng vì doanh nghiệp không có tương lai, nên mức giá đó vẫn là đắt. Đừng bao giờ mua một cổ phiếu chỉ vì nó rẻ, hãy mua vì nó tốt và đang có giá rẻ.
Thiếu sự kiên nhẫn
Đầu tư giá trị không giúp bạn giàu sau một đêm. Có những lúc bạn mua được cổ phiếu tốt giá hời, nhưng thị trường vẫn tiếp tục “ngó lơ” nó trong 1 hoặc 2 năm. Nếu bạn không có đủ kiên nhẫn và bán đi ngay trước ngưỡng cửa của sự tăng trưởng, bạn sẽ đánh mất thành quả. Warren Buffett thường giữ cổ phiếu trong hàng thập kỷ, đó mới là cách sức mạnh lãi kép thực sự vận hành.
Không đa dạng hóa đúng mức
Dù bạn tin tưởng vào một cổ phiếu đến đâu, đừng bao giờ “bỏ tất cả trứng vào một giỏ”. Hãy chọn ra khoảng 5 đến 10 doanh nghiệp tuyệt vời ở các ngành nghề khác nhau (ví dụ một mã ngân hàng như TCB, một mã sản xuất như HPG, một mã tiêu dùng như VNM…). Điều này giúp bạn ngủ ngon hơn khi một ngành nào đó gặp khó khăn tạm thời.
Kết luận: Đầu tư giá trị là một lối sống
Đầu tư giá trị không chỉ là một phương pháp mua cổ phiếu, nó là một lối sống kỷ luật và tỉnh táo. Nó dạy chúng ta cách nhìn thấu qua những ồn ào của thị trường để thấy được bản chất thực sự của sự vật.
Khi bạn hiểu đầu tư giá trị là gì, bạn sẽ không còn sợ hãi khi thấy thị trường chứng khoán sụt giảm. Ngược lại, bạn sẽ mỉm cười vì biết rằng “cửa hàng yêu thích” của mình đang mở đợt giảm giá lớn. Hãy bắt đầu bằng việc quan sát những doanh nghiệp tốt xung quanh mình, tích lũy kiến thức và luôn giữ cho mình một biên an toàn đủ lớn.
Lưu ý: Các quy định về thuế, phí giao dịch và các quy định pháp lý trên thị trường chứng khoán có thể thay đổi theo thời gian. Bạn nên thường xuyên kiểm tra các quy định hiện hành từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để có thông tin chính xác nhất cho kế hoạch đầu tư của mình.
