Bạn đã bao giờ rơi vào cảm giác này chưa: Cuối tháng nhận lương, thấy con số cũng khá, nhưng chỉ vài ngày sau đã thấy tiền “bốc hơi” không dấu vết? Hoặc bạn nhìn bạn bè mua nhà, mua xe, đầu tư cổ phiếu HPG, TCB rầm rộ, còn mình vẫn loay hoay không biết mình đang đứng ở đâu trên hành trình tài chính?
Thực tế, có rất nhiều người kiếm được 30.000.000đ mỗi tháng nhưng lại “nghèo” hơn người kiếm 15.000.000đ. Sự khác biệt nằm ở hai chữ: Sức khỏe tài chính. Nếu bạn coi tài sản là cơ thể, thì sức khỏe tài chính chính là nhịp tim, huyết áp và sức bền của bạn. Đừng đợi đến khi “đột quỵ” vì nợ nần mới bắt đầu kiểm tra.
Trong bài viết này, Nền Tảng Đầu Tư sẽ thực hiện một cuộc tổng khám sức khỏe cho túi tiền của bạn. Không cần những công thức phức tạp, chỉ cần bạn trung thực với con số của chính mình để biết mình đang tiến triển tốt hay cần phải thắt lưng buộc bụng ngay lập tức.
Sức khỏe tài chính là gì mà ai cũng nên biết?
Nhiều người mới bắt đầu thường nhầm tưởng rằng sức khỏe tài chính là việc bạn có bao nhiêu tiền trong ngân hàng. Nhưng thực tế, nó rộng hơn thế nhiều. Nó là khả năng bạn duy trì cuộc sống hiện tại, đối phó với những rủi ro bất ngờ và đạt được các mục tiêu trong tương lai mà không bị áp lực nợ nần đè nặng.
Hãy tưởng tượng bạn đang lái một con thuyền trên biển. Số tiền bạn có là nhiên liệu, nhưng sức khỏe tài chính là độ vững chãi của thân thuyền và khả năng chống chịu với sóng gió. Nếu thuyền thủng (nợ quá nhiều) hoặc không có phao cứu sinh (quỹ dự phòng), thì dù nhiều nhiên liệu đến đâu, bạn cũng khó lòng đi xa.
Người mới thường hay nhầm lẫn giữa “thu nhập cao” và “giàu có”. Bạn có thể nhận lương 50.000.000đ từ một công ty lớn như FPT, nhưng nếu chi tiêu hết 48.000.000đ và nợ thẻ tín dụng chồng chất, sức khỏe tài chính của bạn thực chất đang ở mức báo động đỏ. Hiểu đúng về khái niệm này giúp bạn ngừng chạy theo những con số ảo và bắt đầu xây dựng một nền móng vững chắc.
Chỉ số đầu tiên: Tỷ lệ nợ trên thu nhập – Bạn đang làm chủ hay làm thuê cho nợ?
Đây là chỉ số quan trọng nhất để biết bạn có đang bị quá tải hay không. Người Việt chúng ta thường có tâm lý ngại nợ, nhưng trong đầu tư hiện đại, nợ không xấu nếu bạn biết kiểm soát. Tuy nhiên, sai lầm phổ biến của người mới là vay mượn quá khả năng chi trả của dòng tiền hàng tháng.
Để kiểm tra điều này, bạn hãy lấy tổng số tiền phải trả nợ hàng tháng (bao gồm cả gốc và lãi vay mua nhà, mua xe, nợ thẻ tín dụng) chia cho tổng thu nhập thực tế bạn nhận được. Nếu con số này nằm dưới mức 30%, bạn đang ở vùng xanh an toàn.
Ví dụ, mỗi tháng bạn kiếm được 20.000.000đ. Bạn đang trả góp một chiếc xe máy 3.000.000đ và nợ thẻ tín dụng 1.000.000đ. Tổng nợ hàng tháng là 4.000.000đ. Khi lấy 4.000.000đ chia cho 20.000.000đ, bạn có tỷ lệ là 20%. Đây là con số rất đẹp, cho thấy bạn vẫn còn nhiều dư địa để tiết kiệm hoặc đầu tư thêm vào các mã cổ phiếu như VNM hay VIC.
Ngược lại, nếu tỷ lệ này vượt quá 40% hoặc 50%, bạn đang bước vào vùng nguy hiểm. Lúc này, chỉ cần một biến cố nhỏ như ốm đau hoặc công ty cắt giảm nhân sự, bạn sẽ mất khả năng thanh toán ngay lập tức. Hiểu đúng chỉ số này giúp bạn biết khi nào nên dừng việc mua sắm trả góp và tập trung vào việc trả nợ để giải phóng dòng tiền.
Xem thêm: Đầu tư ETF là gì?
Chỉ số thứ hai: Quỹ dự phòng – Tấm khiên bảo vệ bạn trước sóng gió
Người mới thường có xu hướng đem hết tiền đi đầu tư vì muốn nhanh giàu. Bạn thấy người ta lãi lớn từ cổ phiếu ngân hàng như TCB hay VCB, thế là bạn dồn toàn bộ số tiền tiết kiệm cuối cùng vào thị trường. Đây là một sai lầm chết người.
Sức khỏe tài chính tốt bắt buộc phải có một “quỹ dự phòng khẩn cấp”. Đây là số tiền mặt hoặc tiền gửi ngân hàng có thể rút ra ngay lập tức để dùng cho các trường hợp như: mất việc, hỏng xe, ốm đau đột xuất.
Cách tính rất đơn giản: Bạn hãy lấy tổng chi phí sinh hoạt thiết yếu trong một tháng nhân với 3 hoặc 6. Ví dụ, mỗi tháng bạn chi tiêu ăn uống, nhà cửa, xăng xe hết 10.000.000đ. Vậy quỹ dự phòng của bạn nên có từ 30.000.000đ đến 60.000.000đ.
Nhiều người nhầm tưởng rằng “tiền đang đầu tư” cũng là dự phòng. Sai! Nếu bạn đang nắm giữ cổ phiếu Hòa Phát (HPG) và thị trường bất ngờ giảm sâu đúng lúc bạn cần tiền chữa bệnh, bạn sẽ buộc phải bán lỗ cổ phiếu đó. Quỹ dự phòng phải là tiền mặt hoặc gửi tiết kiệm linh hoạt, không được biến động theo thị trường. Khi có tấm khiên này, bạn sẽ đầu tư với tâm thế cực kỳ thoải mái vì biết rằng dù chuyện gì xảy ra, mình vẫn sống ổn trong ít nhất nửa năm.
Xem thêm: Quản lý tài chính cá nhân cho người mới
Chỉ số thứ ba: Tốc độ tăng trưởng tài sản ròng – Bạn đang tiến hay lùi?
Tài sản ròng là con số thực tế nhất phản ánh sự giàu có của bạn. Nó là kết quả của phép tính: Tổng tất cả những gì bạn sở hữu trừ đi tổng tất cả những gì bạn đang nợ.
- Tài sản bạn sở hữu: Tiền mặt, tiền gửi tiết kiệm, vàng, giá trị hiện tại của cổ phiếu (ví dụ bạn đang có 1.000 cổ phiếu MWG), giá trị nhà đất hiện tại.
- Khoản nợ bạn có: Nợ vay ngân hàng, nợ người quen, nợ thẻ tín dụng.
Người mới thường hay nhầm lẫn giữa “Tài sản” và “Tiêu sản”. Bạn mua một chiếc điện thoại đời mới nhất trị giá 30.000.000đ, nhưng vừa ra khỏi cửa hàng nó đã mất giá. Đó là tiêu sản. Nhưng nếu bạn dùng 30.000.000đ đó mua cổ phiếu FPT và hàng năm nhận cổ tức, đó là tài sản.
Để biết sức khỏe tài chính đang tốt hay xấu, hãy nhìn vào tốc độ tăng trưởng của tài sản ròng qua từng năm. Nếu năm nay tài sản ròng của bạn là 100.000.000đ, năm sau tăng lên 120.000.000đ, tức là bạn đang đi đúng hướng với mức tăng 20%. Nếu con số này dứng yên hoặc giảm xuống, bạn cần xem lại cách chi tiêu hoặc cách đầu tư của mình ngay lập tức.
Lưu ý rằng giá trị tài sản như cổ phiếu có thể lên xuống theo thị trường chứng khoán, nên bạn cần kiểm tra định kỳ (khoảng 6 tháng một lần) để có cái nhìn trung lập và khách quan nhất.
Xem thêm: Quỹ dự phòng khẩn cấp
Dấu hiệu cho thấy bạn cần “thắt lưng buộc bụng” ngay lập tức
Sau khi đã đi qua các chỉ số trên, hãy tự đối soát với bản thân qua các dấu hiệu cảnh báo đỏ sau đây. Nếu bạn thấy mình có từ 2 dấu hiệu trở lên, sức khỏe tài chính của bạn đang ở mức đáng báo động:
- Bạn không biết chính xác mỗi tháng mình đã tiêu bao nhiêu tiền.
- Bạn thường xuyên phải dùng thẻ tín dụng để chi trả cho các nhu cầu thiết yếu vào cuối tháng.
- Số dư tài khoản tiết kiệm không hề tăng thêm trong suốt 6 tháng qua.
- Bạn cảm thấy lo lắng, mất ngủ khi nhắc đến các khoản nợ.
- Bạn không có bất kỳ khoản bảo hiểm hay quỹ dự phòng nào.
Nếu rơi vào tình trạng này, điều đầu tiên bạn cần làm không phải là tìm cách đầu tư để “gỡ gạc”, mà là cắt giảm tối đa các chi phí không cần thiết. Hãy tạm hoãn việc mua sắm đồ hiệu hay những chuyến du lịch xa xỉ. Mục tiêu lúc này là ổn định lại nhịp tim tài chính trước khi nghĩ đến việc chạy đua làm giàu.
Cách để “khám sức khỏe” định kỳ một cách hiệu quả
Việc kiểm tra sức khỏe tài chính không nên chỉ làm một lần cho biết. Bạn nên biến nó thành một thói quen hàng quý hoặc hàng năm.
Hãy lập một danh sách đơn giản. Một bên liệt kê thu nhập và các tài sản đang có (như tiền lương, cổ phiếu VHM, tiền tiết kiệm). Một bên liệt kê các khoản chi và nợ. Khi nhìn vào những con số thực tế này, bạn sẽ bớt đi sự mơ hồ và có động lực hơn để điều chỉnh hành vi.
Người mới thường hay sợ đối mặt với con số vì sợ thấy mình… nghèo. Nhưng sự thật là, chỉ khi bạn dám nhìn thẳng vào những con số “xấu xí”, bạn mới có thể sửa chữa chúng. Biết mình đang ở đâu trên bản đồ chính là bước đầu tiên và quan trọng nhất để đi đến đích giàu có.
Lời khuyên cho hành trình sắp tới
Sức khỏe tài chính là một hành trình bền bỉ, không phải là một cuộc chạy nước rút. Có những giai đoạn bạn sẽ thấy tài sản tăng trưởng rất nhanh nhờ thị trường chứng khoán thuận lợi, nhưng cũng có những lúc trầm lắng. Quan trọng là bạn luôn giữ được sự cân bằng giữa nợ, dự phòng và đầu tư.
Hãy nhớ rằng, mọi quy định về thuế, lãi suất ngân hàng hay các quy định về vay vốn có thể thay đổi theo thời gian. Do đó, bạn nên thường xuyên cập nhật và kiểm tra các quy định hiện hành từ các cơ quan chức năng để có những điều chỉnh phù hợp nhất cho kế hoạch tài chính cá nhân của mình.
Đừng quá áp lực nếu hôm nay các chỉ số của bạn chưa đẹp. Mỗi ngày tích lũy một ít, hiểu đúng về giá trị của đồng tiền và kiên trì với kế hoạch, bạn chắc chắn sẽ cải thiện được vị thế của mình trên bản đồ giàu có.
