Nếu bạn mới bước chân vào thế giới chứng khoán, chắc chắn bạn đã ít nhất một lần nghe ai đó nói rằng “thị trường đang bò” hoặc “con gấu đang thống trị”. Những thuật ngữ này nghe có vẻ giống như một chương trình thế giới động vật, nhưng thực tế, chúng lại là những khái niệm sống còn quyết định túi tiền của bạn.
Hiểu rõ thị trường Gấu và Bò không chỉ giúp bạn biết thị trường đang đi về đâu, mà quan trọng hơn là giúp bạn giữ được sự bình tĩnh giữa những cơn sóng dữ. Bài viết này Nền Tảng Đầu Tư sẽ giúp bạn bóc tách từng lớp nghĩa, nguồn gốc thú vị và cách vận hành của hai biểu tượng này theo cách dễ hiểu nhất.
Thị trường Gấu và Bò là gì?
Nói một cách đơn giản nhất, thị trường Gấu và Bò là hai thuật ngữ dùng để mô tả xu hướng chuyển động của giá cổ phiếu trên thị trường chứng khoán. Chúng đại diện cho hai trạng thái đối lập hoàn toàn: một bên là sự thăng hoa, rực rỡ và một bên là sự ảm đạm, sụt giảm.
Trong giới tài chính, người ta không chỉ dùng chúng để gọi tên xu hướng, mà còn để chỉ thái độ của các nhà đầu tư. Khi mọi người lạc quan và tin rằng giá sẽ tăng, họ được gọi là “phe bò”. Ngược lại, khi đám đông sợ hãi và tin rằng giá sẽ còn giảm sâu, họ chính là “phe gấu”.
Hãy tưởng tượng thị trường chứng khoán giống như một chiếc bập bênh khổng lồ. Một đầu là con Bò luôn cố gắng húc mọi thứ lên cao, đầu kia là con Gấu luôn cố gắng đè mọi thứ xuống thấp. Sự giằng co giữa hai con vật này tạo nên nhịp đập hằng ngày của bảng điện tử mà bạn vẫn thấy.
Tại sao lại gọi là Bò (Bull) và Gấu (Bear)?
Đây là câu hỏi mà hầu như người mới nào cũng thắc mắc. Tại sao không phải là con Hổ, con Báo hay con Rồng cho oai phong? Câu trả lời nằm ở chính cách tấn công của hai loài vật này trong tự nhiên, và nó cực kỳ dễ nhớ.
Con Bò húc lên (Bull Market)
Bạn hãy quan sát cách một con bò chiến đấu. Khi nó tấn công kẻ thù, nó sẽ cúi đầu xuống thấp rồi dùng cặp sừng nhọn hoắt của mình húc mạnh từ dưới lên trên, hất tung mọi thứ lên không trung.
Hành động “húc lên” này tượng trưng cho việc giá cổ phiếu được đẩy lên cao. Chính vì thế, khi thị trường đang trong xu hướng tăng trưởng bền vững, người ta gọi đó là Thị trường Bò (Bull Market).
Con Gấu tát xuống (Bear Market)
Ngược lại hoàn toàn với con bò, khi một con gấu tấn công, nó sẽ đứng thẳng dậy trên hai chân sau và dùng đôi tay to khỏe của mình tát mạnh từ trên xuống dưới. Cú tát này đè bẹp đối thủ xuống mặt đất.
Hành động “tát xuống” này tượng trưng cho việc giá cổ phiếu liên tục bị nhấn chìm và giảm sút. Do đó, khi thị trường rơi vào tình trạng sụt giảm kéo dài, cái tên Thị trường Gấu (Bear Market) được ra đời.
Ngoài ra, còn có một câu chuyện lịch sử thú vị khác về những người buôn da gấu ngày xưa. Họ thường bán những tấm da gấu mà họ chưa hề có trong tay (bán khống), với hy vọng rằng giá da gấu sẽ giảm xuống trong tương lai để họ mua lại với giá rẻ và hưởng chênh lệch. Từ đó, “gấu” trở thành biểu tượng cho sự giảm giá.
Xem thêm: Vốn hóa thị trường và những sai lầm F0 thường mắc phải
Đặc điểm của Thị trường Bò (Bull Market)
Thị trường Bò là khoảng thời gian “vàng” mà mọi nhà đầu tư đều yêu thích. Đây là lúc tài khoản của bạn có màu xanh tím rực rỡ và tâm trạng của mọi người đều rất phấn khởi.
Giá cổ phiếu tăng trưởng mạnh
Trong thị trường này, giá của hầu hết các mã cổ phiếu đều đi lên. Ví dụ, hãy nhìn vào rổ VN30, nếu bạn thấy các cổ phiếu đầu ngành như FPT (Tập đoàn FPT) hay HPG (Tập đoàn Hòa Phát) liên tục lập đỉnh mới trong nhiều tháng, đó là dấu hiệu rõ rệt của một con bò đang sung sức.
Nếu bạn mua một cổ phiếu với giá 50.000đ, chỉ sau vài tuần nó có thể tăng lên 55.000đ, rồi 60.000đ. Sự tăng trưởng này diễn ra trên diện rộng, không chỉ ở một vài mã lẻ tẻ.
Tâm lý hưng phấn bao trùm
Người mới thường rất dễ nhận ra Thị trường Bò qua không khí xung quanh. Mọi người bàn tán về chứng khoán ở quán cà phê, trên mạng xã hội, ai cũng khoe lãi. Niềm tin vào thị trường cực kỳ cao, người ta sẵn sàng đổ thêm tiền vào vì sợ bỏ lỡ cơ hội (hiệu ứng FOMO).
Kinh tế vĩ mô thuận lợi
Thị trường Bò thường xuất hiện khi nền kinh tế đang phát triển tốt. Tỷ lệ thất nghiệp thấp, các doanh nghiệp như Vietcombank (VCB) hay Vinamilk (VNM) báo cáo lợi nhuận tăng trưởng đều đặn, và người dân có xu hướng chi tiêu nhiều hơn.
Đặc điểm của Thị trường Gấu (Bear Market)
Ngược lại với sự rộn ràng của Bò, Thị trường Gấu là một thử thách thực sự đối với lòng kiên nhẫn và tâm lý của nhà đầu tư, đặc biệt là người mới.
Giá cổ phiếu sụt giảm sâu
Một thị trường thường được coi là bước vào giai đoạn “Gấu” khi chỉ số chính (như VN-Index) giảm từ 20% trở lên so với đỉnh gần nhất. Lúc này, dù cổ phiếu của doanh nghiệp có tốt đến đâu cũng khó tránh khỏi làn sóng bị bán tháo.
Ví dụ, một cổ phiếu lớn trong rổ VN30 như MSN (Tập đoàn Masan) đang có giá 100.000đ bỗng nhiên sụt giảm liên tục trong nhiều tháng và rơi xuống còn 75.000đ. Khi thấy các “ông lớn” cũng không trụ vững, đó là lúc con Gấu đang vung những cú tát đau đớn.
Tâm lý sợ hãi và bi quan
Trong Thị trường Gấu, bao trùm lên tất cả là nỗi sợ. Nhà đầu tư hoang mang, những tin đồn thất thiệt xuất hiện nhiều hơn. Nhiều người mới vì quá lo lắng đã chấp nhận bán lỗ bằng mọi giá để rút tiền ra, điều này lại càng khiến giá giảm sâu hơn.
Thanh khoản giảm và giao dịch ảm đạm
Khi mọi người quá sợ hãi, họ không muốn mua vào nữa. Thị trường trở nên vắng lặng, khối lượng giao dịch sụt giảm. Những người đang giữ cổ phiếu thì bị “kẹp hàng”, còn người cầm tiền mặt thì đứng ngoài quan sát vì sợ “bắt dao rơi”.
Xem thêm: Chỉ số P/E là gì?
Người mới thường nhầm lẫn điều gì?
Sai lầm lớn nhất của người mới là không phân biệt được đâu là “Thị trường Gấu” thực sự và đâu chỉ là một đợt “Điều chỉnh” ngắn hạn.
Nhầm giữa Gấu và Điều chỉnh (Correction)
Thị trường không bao giờ đi lên theo một đường thẳng tắp. Ngay cả trong một xu hướng tăng mạnh, thỉnh thoảng giá vẫn sẽ giảm lại đôi chút để lấy đà. Đây gọi là sự “điều chỉnh”.
Thông thường, một đợt điều chỉnh chỉ khiến giá giảm khoảng 5% đến 10% và diễn ra trong thời gian ngắn (vài ngày đến vài tuần). Nhiều người mới thấy cổ phiếu giảm 5% đã vội vàng hô hoán là “thị trường sập rồi, Gấu đến rồi”, dẫn đến những quyết định bán tháo sai lầm.
Hãy nhớ: Thị trường Gấu là một quá trình giảm giá kéo dài (thường là nhiều tháng hoặc hàng năm) với mức giảm lớn hơn 20%.
Nghĩ rằng Thị trường Gấu là “chấm hết”
Nhiều bạn mới khi thấy danh mục đỏ rực trong Thị trường Gấu thì cảm thấy tuyệt vọng và thề sẽ không bao giờ đầu tư nữa. Tuy nhiên, theo lịch sử chứng khoán thế giới và Việt Nam, Thị trường Gấu chính là lúc các cổ phiếu tốt được bán với giá “rẻ như cho”.
Khi con Gấu rời đi, con Bò sẽ quay trở lại mạnh mẽ hơn. Những nhà đầu tư huyền thoại như Warren Buffett thường rất yêu thích Thị trường Gấu vì đó là lúc họ mua được những doanh nghiệp tuyệt vời như với giá chiết khấu cực sâu.
Tâm lý học đằng sau hai xu hướng
Đầu tư chứng khoán có đến 80% là cuộc chiến tâm lý. Hiểu được diễn biến tâm lý sẽ giúp bạn không bị cuốn theo đám đông.
- Giai đoạn hưng phấn (Bò): Khi giá tăng, não bộ tiết ra dopamine khiến chúng ta cảm thấy sung sướng và tự tin thái quá. Bạn bắt đầu nghĩ mình là thiên tài đầu tư và bắt đầu vay mượn để mua thêm. Đây là lúc rủi ro cao nhất.
- Giai đoạn chối bỏ (Gấu bắt đầu): Khi giá bắt đầu giảm nhẹ, bạn tự nhủ: “Chắc chỉ là điều chỉnh thôi, mai sẽ tăng lại”.
- Giai đoạn hoảng loạn (Gấu thống trị): Khi giá giảm sâu 20%, 30%, bạn không còn chịu nổi áp lực và bán ngay tại đáy. Ngay sau khi bạn bán, thị trường thường có xu hướng hồi phục.
Xem thêm: Lệnh LO là gì?
Làm gì khi thị trường là Gấu hay Bò?
Dù là loài vật nào đang chiếm ưu thế, bạn luôn cần một chiến lược rõ ràng:
Khi là Thị trường Bò:
- Đừng quá tham lam: Hãy biết đủ và có kế hoạch chốt lời từng phần. Đừng đợi đến khi con Bò kiệt sức mới chạy.
- Hạn chế đuổi theo giá: Tránh mua những cổ phiếu đã tăng quá nóng, ví dụ như cổ phiếu bất động sản thuộc VN30 đã tăng gấp đôi chỉ trong 1 tháng.
- Giữ kỷ luật: Luôn tuân thủ kế hoạch ban đầu, đừng vì thấy hàng xóm lãi đậm mà phá bỏ nguyên tắc an toàn của mình.
Khi là Thị trường Gấu:
- Kiểm tra lại danh mục: Xem lại mình có đang nắm giữ những công ty thực sự tốt không. Những doanh nghiệp có nền tảng vững chắc như SSI (Chứng khoán SSI) hay MWG (Thế giới di động) thường sẽ phục hồi rất mạnh sau bão.
- Tiết kiệm tiền mặt: Đừng dùng hết vốn ngay từ đầu. Hãy chia nhỏ số tiền để mua dần ở những vùng giá thấp nếu bạn xác định đầu tư dài hạn.
- Tránh dùng đòn bẩy (Margin): Trong Thị trường Gấu, việc vay tiền để mua chứng khoán cực kỳ nguy hiểm vì nó có thể khiến tài khoản của bạn bị “cháy” rất nhanh.
Kết luận: Hãy học cách chung sống với cả hai
Thị trường chứng khoán là một vòng tuần hoàn tự nhiên. Không có con Bò nào húc mãi lên trời, và cũng không có con Gấu nào tát mãi xuống vực thẳm. Việc của một nhà đầu tư thông minh không phải là sợ hãi chúng, mà là hiểu luật chơi để thích nghi.
Khi mới bắt đầu, bạn hãy dành thời gian quan sát cách các mã lớn như VHM (Vinhomes) hay VIC (Vingroup) phản ứng với xu hướng chung. Bạn sẽ thấy rằng, dù Gấu hay Bò thì cơ hội vẫn luôn tồn tại cho những người có kiến thức và sự kiên nhẫn.
Lưu ý: Các quy định về biên độ giao dịch, thuế và phí trên thị trường chứng khoán có thể thay đổi theo thời gian. Bạn nên thường xuyên kiểm tra quy định hiện hành từ Ủy ban Chứng khoán Nhà nước để có thông tin chính xác nhất.
