Khi bạn mới bước chân vào thị trường chứng khoán, việc đầu tiên bạn làm mỗi sáng chắc chắn là mở bảng điện tử lên. Giữa một rừng con số xanh, đỏ, tím, vàng, có một cột số luôn đứng ở vị trí trung tâm và có màu vàng đặc trưng. Đó chính là giá tham chiếu.
Nhiều người mới thường thắc mắc tại sao mỗi sáng mở máy ra, cổ phiếu lại bắt đầu từ con số đó? Tại sao có những ngày giá tham chiếu lại nhảy vọt hoặc giảm sâu dù phiên hôm trước vừa đóng cửa ở mức khác? Hiểu rõ giá tham chiếu là gì không chỉ giúp bạn biết cách xem bảng điện, mà còn là chìa khóa để bạn đặt lệnh mua bán một cách chính xác nhất.
Trong bài viết này, Nền Tảng Đầu Tư mời các bạn cùng xem chi tiết về giá tham chiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Từ cách tính toán tại các sàn HOSE, HNX, UPCoM cho đến những trường hợp đặc biệt mà ngay cả những nhà đầu tư lâu năm đôi khi vẫn nhầm lẫn.
Giá tham chiếu là gì theo cách hiểu đơn giản nhất?
Bạn hãy tưởng tượng giá tham chiếu giống như một “vạch xuất phát” trong một cuộc đua marathon hàng ngày của các cổ phiếu. Trước khi tiếng súng bắt đầu phiên giao dịch vang lên, ban tổ chức (là các sàn giao dịch) sẽ ấn định một mức giá làm mốc. Mức giá này được dùng để tính toán biên độ dao động trong ngày hôm đó.
Nói một cách chính xác, giá tham chiếu là mức giá làm cơ sở để tính toán giá trần (mức cao nhất được phép mua bán) và giá sàn (mức thấp nhất được phép mua bán) trong phiên giao dịch. Nếu không có giá tham chiếu, chúng ta sẽ không biết một cổ phiếu được phép tăng tối đa bao nhiêu hay giảm tối đa đến mức nào.
Trên bảng điện tử của các công ty chứng khoán tại Việt Nam, giá tham chiếu luôn được quy định hiển thị bằng màu vàng. Đây là lý do vì sao khi một cổ phiếu không tăng cũng không giảm so với mức khởi đầu, người ta hay gọi là cổ phiếu đang đứng giá hoặc đứng vàng như hình bên dưới.
Ví dụ thực tế: Nếu bạn đang theo dõi mã cổ phiếu HPG của Tập đoàn Hòa Phát (một mã nằm trong rổ VN30). Nếu bảng điện hiển thị giá tham chiếu của HPG là 30.000đ, điều này có nghĩa là mọi tính toán về giá trần và giá sàn trong ngày hôm đó đều dựa trên con số 30.000đ này.
Tại sao người mới thường hay nhầm lẫn về giá tham chiếu?
Sai lầm phổ biến nhất của những người mới tham gia thị trường là mặc định rằng: Giá tham chiếu hôm nay chính là giá khớp lệnh cuối cùng của ngày hôm qua.
Thực tế, điều này chỉ đúng một phần và chỉ đúng với một số sàn giao dịch nhất định. Có 3 hiểu lầm lớn mà bạn cần tránh:
1. Nhầm lẫn giữa các sàn giao dịch
Mỗi sàn giao dịch tại Việt Nam như HOSE (Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM), HNX (Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội) và UPCoM đều có quy tắc riêng. Nếu bạn áp dụng cách tính của sàn HOSE sang sàn UPCoM, bạn sẽ thấy con số trên bảng điện “sai sai” và dẫn đến việc đặt lệnh không khớp.
2. Quên mất ngày giao dịch không hưởng quyền
Đây là “cú lừa” ngọt ngào nhất với người mới. Có những buổi sáng bạn thức dậy, thấy cổ phiếu VCB của Vietcombank mình đang nắm giữ bỗng dưng giảm hẳn 5.000đ ngay từ giá tham chiếu. Bạn hoảng loạn tưởng mình bị lỗ nặng. Nhưng thực tế, đó có thể là ngày điều chỉnh giá để trả cổ tức. Giá tham chiếu lúc này không còn là giá đóng cửa hôm qua nữa mà đã được trừ đi phần tiền cổ tức bạn được nhận.
3. Hiểu sai về ý nghĩa màu sắc
Nhiều người thấy màu vàng (giá tham chiếu) là nghĩ rằng thị trường đang đứng yên. Tuy nhiên, giá tham chiếu chỉ là điểm tựa. Việc một cổ phiếu giữ được mức giá tham chiếu trong một thị trường đang đỏ lửa (giảm mạnh) lại là một dấu hiệu của sự mạnh mẽ, chứ không đơn thuần là “không có gì thay đổi”.
Xem thêm: Chứng chỉ quỹ là gì?
Cách tính giá tham chiếu trên từng sàn giao dịch tại Việt Nam
Để đặt lệnh chuẩn, bạn cần biết cổ phiếu mình định mua đang nằm ở sàn nào. Quy định hiện hành có sự khác biệt rõ rệt giữa các sàn.
Cách tính tại sàn HOSE và sàn HNX
Đối với hai sàn niêm yết chính là HOSE (nơi có các ông lớn như FPT, VIC, VNM) và HNX, quy tắc tính giá tham chiếu khá đơn giản và giống nhau trong điều kiện bình thường.
Giá tham chiếu của ngày giao dịch hôm nay chính là giá đóng cửa của ngày giao dịch liền trước đó. Giá đóng cửa là mức giá được xác định tại phiên khớp lệnh định kỳ đóng cửa (phiên ATC).
Ví dụ số học: Giả sử bạn quan tâm cổ phiếu TCB của Ngân hàng Techcombank trên sàn HOSE.
- Ngày thứ Hai: Phiên ATC kết thúc và xác định giá đóng cửa của TCB là 25.000đ.
- Ngày thứ Ba: Khi mở cửa, bạn sẽ thấy giá tham chiếu của TCB hiển thị màu vàng là 25.000đ.
- Từ con số 25.000đ này, sàn HOSE sẽ tính giá trần là 26.750đ (tăng 7%) và giá sàn là 23.250đ (giảm 7%).
Cách tính tại sàn UPCoM (Sàn của các doanh nghiệp đại chúng chưa niêm yết)
Đây là nơi người mới dễ “việt vị” nhất. Sàn UPCoM không dùng giá đóng cửa để làm giá tham chiếu cho ngày hôm sau. Thay vào đó, họ dùng giá bình quân gia quyền.
Giá bình quân gia quyền là mức giá được tính bằng cách lấy tổng số tiền giao dịch trong cả ngày chia cho tổng số cổ phiếu đã khớp lệnh trong ngày đó.
Ví dụ số học với cổ phiếu ACV (Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam) trên sàn UPCoM: Trong cả ngày thứ Hai, cổ phiếu ACV được giao dịch ở nhiều mức giá khác nhau: 100.000đ, 102.000đ, 98.000đ. Tuy giá của lệnh cuối cùng khớp là 102.000đ, nhưng khi máy tính cộng tất cả các lệnh lại và chia trung bình theo khối lượng, con số ra được là 100.500đ. Vậy, giá tham chiếu cho ngày thứ Ba của ACV sẽ là 100.500đ, chứ không phải là mức giá cuối cùng 102.000đ.
Lưu ý: Bạn nên kiểm tra quy định hiện hành trên website chính thức của các sở giao dịch vì các quy tắc về biên độ và cách tính có thể được điều chỉnh theo lộ trình phát triển của thị trường.
Xem thêm: IPO là gì?
Vai trò cực kỳ quan trọng của giá tham chiếu đối với nhà đầu tư
Tại sao chúng ta phải tốn thời gian tìm hiểu về một con số “vạch xuất phát”? Bởi vì nó quyết định trực tiếp đến túi tiền và chiến lược của bạn.
1. Là cơ sở để xác định giới hạn giá (Trần và Sàn)
Tại thị trường Việt Nam, chúng ta có biên độ dao động.
- Sàn HOSE: Biên độ 7% so với giá tham chiếu.
- Sàn HNX: Biên độ 10% so với giá tham chiếu.
- Sàn UPCoM: Biên độ 15% so với giá tham chiếu.
Nếu bạn không biết giá tham chiếu, bạn sẽ không biết mình được phép đặt lệnh mua cao nhất bao nhiêu. Nếu bạn đặt lệnh mua cổ phiếu SSI với giá cao hơn giá trần (vốn được tính từ giá tham chiếu), hệ thống của công ty chứng khoán sẽ từ chối lệnh của bạn ngay lập tức.
2. Giúp đánh giá tâm lý thị trường
Giá tham chiếu là cột mốc để so sánh. Khi giá hiện tại cao hơn giá tham chiếu (màu xanh), phe mua đang chiếm ưu thế. Khi giá hiện tại thấp hơn giá tham chiếu (màu đỏ), phe bán đang mạnh hơn. Việc quan sát sự tương quan giữa giá đang giao dịch và giá tham chiếu giúp bạn cảm nhận được “nhịp đập” của thị trường trong phiên.
3. Tính toán giá trị tài sản ròng (NAV)
Các phần mềm quản lý danh mục thường dùng giá tham chiếu hoặc giá đóng cửa để tính toán xem tài sản của bạn hôm nay tăng hay giảm bao nhiêu phần trăm. Hiểu cách tính giá tham chiếu giúp bạn tự kiểm soát được con số lãi lỗ trong tài khoản của mình một cách chủ động.
Những trường hợp “đặc biệt” khiến giá tham chiếu thay đổi bất ngờ
Có những ngày, quy tắc “giá đóng cửa hôm trước là tham chiếu hôm sau” bị phá vỡ hoàn toàn. Người mới cần đặc biệt lưu ý 2 trường hợp sau:
1. Ngày giao dịch không hưởng quyền (Chia cổ tức, phát hành thêm)
Đây là trường hợp hay gặp nhất. Khi một công ty như VNM (Vinamilk) trả cổ tức bằng tiền mặt, ví dụ là 2.000đ cho mỗi cổ phiếu. Vào ngày giao dịch không hưởng quyền, giá tham chiếu sẽ bị điều chỉnh giảm đúng bằng số tiền cổ tức đó.
Giả thích lý do: Về mặt lý thuyết, khi công ty chi tiền trả cho cổ đông, giá trị của công ty đó bị giảm xuống một lượng tương ứng. Do đó, sàn giao dịch phải điều chỉnh giảm giá cổ phiếu để đảm bảo tính công bằng. Bạn nhận được 2.000đ tiền mặt vào tài khoản nhưng giá cổ phiếu giảm 2.000đ, tổng tài sản của bạn vẫn không đổi tại thời điểm đó.
2. Cổ phiếu mới lên sàn hoặc bị tạm ngừng giao dịch lâu ngày
Khi một cổ phiếu lần đầu tiên xuất hiện trên sàn (ví dụ một doanh nghiệp mới IPO và lên sàn HOSE), làm gì đã có giá đóng cửa ngày hôm trước? Lúc này, tổ chức tư vấn và doanh nghiệp sẽ đưa ra một mức “Giá dự kiến chào sàn”. Giá tham chiếu phiên đầu tiên sẽ là con số này. Tuy nhiên, vì là phiên đầu tiên nên biên độ dao động thường rất lớn (có thể lên đến 20% hoặc 40% tùy sàn) để thị trường tự tìm ra mức giá cân bằng.
Trường hợp cổ phiếu bị tạm ngừng giao dịch trên 25 ngày, khi quay trở lại, giá tham chiếu cũng sẽ được xác định lại theo cách tương tự như cổ phiếu mới lên sàn để phản ánh đúng những biến động thông tin trong thời gian nó vắng mặt.
Xem thêm: Thanh khoản là gì?
Làm thế nào để sử dụng giá tham chiếu hiệu quả khi đặt lệnh?
Biết định nghĩa là một chuyện, áp dụng vào việc mua bán để có lợi thế lại là chuyện khác. Dưới đây là vài mẹo cho người mới:
- Đừng vội vàng ở phiên ATO: Trong những phút đầu tiên của phiên sáng (phiên khớp lệnh định kỳ mở cửa), giá có thể nhảy loạn xạ quanh mức tham chiếu. Nếu bạn là người mới, hãy đợi 15 đến 30 phút sau khi mở cửa để thấy rõ xu hướng so với giá tham chiếu rồi mới quyết định.
- Sử dụng lệnh LO (Lệnh giới hạn) sát giá tham chiếu: Nếu bạn muốn mua một cổ phiếu như MWG (Thế Giới Di Động) một cách an toàn, việc đặt lệnh quanh mức giá tham chiếu là một chiến thuật phổ biến. Nó giúp bạn không bị mua đuổi quá cao nếu thị trường hưng phấn nhất thời.
- Kiểm tra kỹ sàn giao dịch: Trước khi đặt lệnh cho một mã lạ, hãy nhìn xem nó thuộc sàn nào. Nếu là UPCoM, hãy nhớ rằng giá tham chiếu bạn đang thấy là số trung bình của hôm qua, không phải giá cuối cùng. Điều này giúp bạn tránh việc đặt lệnh quá lệch so với thực tế đang giao dịch.
Kết luận
Giá tham chiếu không chỉ là một con số màu vàng vô tri vô giác trên bảng điện. Nó là “mỏ neo” cho mọi hoạt động giao dịch trong ngày. Hiểu đúng về giá tham chiếu giúp bạn:
- Biết cách tính giá trần, giá sàn để đặt lệnh không bị lỗi.
- Không bị hoảng loạn khi thấy giá cổ phiếu đột ngột giảm sâu trong ngày chia cổ tức.
- Phân biệt được đặc thù giao dịch giữa các sàn HOSE, HNX và UPCoM.
Đầu tư chứng khoán là một hành trình dài mà ở đó, việc nắm vững những khái niệm cơ bản nhất như giá tham chiếu chính là viên gạch đầu tiên xây dựng nên sự tự tin và thành công của bạn.
