Bạn đã bao giờ lướt TikTok hoặc Facebook và thấy những video tiêu đề kiểu như: “Siêu cổ phiếu sắp tăng 50%” hay “Múc ngay mã này để nhân đôi tài khoản” chưa? Giữa một thị trường tài chính đầy biến động, những lời khẳng định chắc nịch đó giống như một chiếc phao cứu sinh cho người mới. Tuy nhiên, việc học đầu tư chứng khoán đúng nghĩa không bắt đầu từ việc đi tìm “kèo thơm”, mà bắt đầu từ việc hiểu rằng: Không ai thương túi tiền của bạn bằng chính bạn.
Rất nhiều người bước chân vào thị trường với tâm thế của một người đi mua xổ số. Họ tin rằng chỉ cần theo dõi đúng “thầy”, vào đúng nhóm kín là có thể kiếm tiền bền vững. Nhưng thực tế nghiệt ngã hơn nhiều. Khi thị trường xanh tím, ai cũng là chuyên gia. Đến khi thị trường đỏ lửa, những người “phím hàng” năm xưa bỗng dưng im lặng hoặc đưa ra những lời giải thích huề vốn. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ tại sao tự chịu trách nhiệm lại là kỹ năng quan trọng nhất khi bạn mới bắt đầu con đường này.
Việc tự mình phân tích và đưa ra quyết định không chỉ giúp bạn bảo vệ vốn. Nó còn là nền tảng để bạn xây dựng bản lĩnh thép. Chỉ khi bạn hiểu rõ tại sao mình mua cổ phiếu của Công ty sữa Việt Nam (VNM) hay Tập đoàn Hòa Phát (HPG), bạn mới có đủ bình tĩnh để nắm giữ khi giá cổ phiếu tạm thời sụt giảm.
Tại sao người mới thường “nghiện” nghe lời khuyên từ chuyên gia mạng?
Khi mới bắt đầu học đầu tư chứng khoán, hầu hết chúng ta đều cảm thấy bị ngợp trước một rừng thông tin. Những bảng điện tử xanh đỏ nhảy múa liên tục, những khái niệm như P/E, EPS hay báo cáo tài chính giống như những mê cung không lối thoát. Trong trạng thái hoang mang đó, tâm lý con người thường có xu hướng tìm kiếm một điểm tựa, một người dẫn dắt để cảm thấy an tâm hơn.
Các “chuyên gia” trên mạng đánh trúng vào tâm lý muốn giàu nhanh và lười nghiên cứu của đám đông. Họ trình bày mọi thứ thật đơn giản, vẽ ra một viễn cảnh tươi sáng về lợi nhuận mà quên mất việc nhắc đến rủi ro. Điều này tạo ra một ảo giác rằng đầu tư là việc dễ dàng, chỉ cần nghe theo lệnh là có tiền.
Thực tế, việc nghe theo lời khuyên của người khác giúp chúng ta giải tỏa được áp lực tâm lý. Nếu thắng, bạn thấy mình giỏi vì chọn đúng người để theo. Nếu thua, bạn có một đối tượng để đổ lỗi thay vì phải nhìn nhận lại sai lầm của bản thân. Chính tâm lý trốn tránh trách nhiệm này là rào cản lớn nhất khiến bạn không bao giờ tiến bộ được trên thị trường tài chính.
Xem thêm: Quản trị rủi ro chứng khoán
Sự thật về các hội nhóm “phím hàng” khi bạn bắt đầu học đầu tư chứng khoán
Có một sự thật mà ít ai nói cho bạn biết: Những người thực sự kiếm được tiền bền vững trên thị trường thường rất ít khi đi hô hào mã này mã nọ một cách công khai. Vậy tại sao lại có hàng nghìn nhóm Zalo, Telegram, Facebook mọc lên mỗi ngày để “tặng” bạn những mã cổ phiếu miễn phí?
Thứ nhất, nhiều người tự xưng là chuyên gia thực chất là những người làm môi giới chứng khoán. Mục tiêu của họ là khuyến khích bạn giao dịch càng nhiều càng tốt để phát sinh phí giao dịch. Họ có thể không ác ý, nhưng quyền lợi của họ (phí hoa hồng) đôi khi không đồng nhất với quyền lợi của bạn (lợi nhuận dài hạn).
Thứ hai, nguy hiểm hơn là những hội nhóm được lập ra để “lùa gà”. Họ gom sẵn một lượng lớn cổ phiếu ở vùng giá thấp, sau đó lên mạng tung tin tốt, vẽ biểu đồ đẹp để thu hút người mới lao vào mua. Khi bạn đổ tiền vào đẩy giá lên cao, họ sẽ âm thầm bán ra (chốt lời) và để lại những nhà đầu tư cá nhân “đu đỉnh”.
Ví dụ, hãy tưởng tượng một mã cổ phiếu nhỏ, thanh khoản thấp được một TikToker có 100.000 lượt theo dõi khen ngợi. Chỉ cần 1.000 người, mỗi người bỏ ra 50.000.000đ để mua theo, áp lực mua này sẽ đẩy giá cổ phiếu tăng trần vài phiên. Nhưng khi những người này nhận ra công ty đó làm ăn thua lỗ và muốn bán lại, sẽ chẳng còn ai mua nữa. Kết quả là số tiền 50.000.000đ ban đầu có thể chỉ còn lại 20.000.000đ hoặc ít hơn.
Tại sao chuyên gia không bao giờ chịu trách nhiệm cho túi tiền của bạn?
Bạn cần nhớ một nguyên tắc vàng: Trong đầu tư, lợi nhuận đi kèm với rủi ro. Khi một chuyên gia mạng nói “Hãy mua cổ phiếu FPT ngay đi”, họ chỉ đưa ra một nhận định cá nhân dựa trên góc nhìn của họ tại thời điểm đó. Nếu cổ phiếu FPT tăng, họ sẽ đăng bài khoe thành tích để thu hút thêm người theo dõi. Nếu cổ phiếu giảm, họ có thể lặng lẽ xóa bài hoặc đổ lỗi cho “thị trường chung xấu”.
Họ không phải là người trực tiếp bấm nút đặt lệnh cho bạn. Họ không biết bạn đang đầu tư bằng tiền nhàn rỗi hay tiền vay mượn. Họ cũng không biết mục tiêu của bạn là đầu tư 5 năm hay lướt sóng 5 ngày. Vì không có sự ràng buộc về mặt tài chính và pháp lý, những lời khuyên đó thực chất là “miễn phí” và có giá trị tương đương với sự miễn phí đó.
Khi bạn thua lỗ 100.000.000đ, người đau xót là bạn và gia đình bạn, không phải người đã “phím” mã đó cho bạn. Nếu bạn không tự mình thực hiện các bước học đầu tư chứng khoán cơ bản, bạn đang giao chìa khóa két sắt của mình cho một người lạ trên internet mà bạn thậm chí chưa từng gặp mặt.
Xem thêm: Nhật ký đầu tư
Ví dụ thực tế: Khi cổ phiếu Hòa Phát (HPG) hay Vinamilk (VNM) rung lắc
Hãy lấy ví dụ về cổ phiếu của Tập đoàn Hòa Phát (HPG) – một doanh nghiệp thép hàng đầu Việt Nam. Giả sử một chuyên gia mạng phân tích rằng ngành thép đang vào sóng và khuyên bạn mua HPG ở mức giá 30.000đ. Bạn nghe theo và dồn toàn bộ vốn liếng vào mã này mà không hiểu chu kỳ ngành thép là gì.
Một tháng sau, giá thép thế giới giảm, HPG rơi xuống còn 25.000đ. Lúc này, trên mạng bắt đầu xuất hiện những ý kiến trái chiều, người bảo giữ, người bảo cắt lỗ. Vì không có kiến thức nền tảng, bạn rơi vào trạng thái hoảng loạn. Bạn không biết liệu doanh nghiệp có đang gặp vấn đề gì nghiêm trọng không, hay đây chỉ là nhịp điều chỉnh bình thường.
Cuối cùng, vì quá sợ hãi, bạn bán cắt lỗ ở giá 25.000đ. Ngay sau khi bạn bán, cổ phiếu bắt đầu hồi phục và tăng lại lên 35.000đ. Nếu bạn tự mình học đầu tư chứng khoán, bạn sẽ hiểu rằng HPG là doanh nghiệp có nội lực tốt, việc giá giảm ngắn hạn do tác động thị trường chung là cơ hội để mua thêm chứ không phải để bán tháo. Sự khác biệt giữa người thắng và người thua chính là ở chỗ ai là người hiểu rõ “món hàng” mình đang cầm trong tay.
Một ví dụ khác với cổ phiếu Vinamilk (VNM). Đây là cổ phiếu “quốc dân” với cổ tức đều đặn. Nếu bạn mua VNM vì nghe lời đồn là “sắp có game lớn” nhưng thực tế giá cổ phiếu lại đi ngang trong thời gian dài, bạn sẽ cảm thấy cực kỳ mệt mỏi và mất kiên nhẫn. Nhưng nếu bạn hiểu tính chất của VNM là cổ phiếu phòng thủ, dành cho những người thích sự an toàn và nhận cổ tức 3.000đ – 4.000đ mỗi năm, bạn sẽ thấy rất bình thường dù giá không tăng mạnh.
Làm thế nào để biến thông tin trên mạng thành kiến thức tham khảo?
Nói như vậy không có nghĩa là tất cả thông tin trên mạng đều vô giá trị. Trong quá trình học đầu tư chứng khoán, mạng xã hội là một nguồn tin nhanh nhạy và đa dạng. Tuy nhiên, thay vì coi đó là “mệnh lệnh giao dịch”, bạn hãy coi đó là “đề bài” để mình tự đi tìm lời giải.
Khi thấy một ai đó phân tích về cổ phiếu Thế Giới Di Động (MWG) hay Vietcombank (VCB), thay vì hỏi “Có mua được không?”, hãy đặt những câu hỏi như:
- Tại sao họ lại cho rằng cổ phiếu này tiềm năng?
- Các luận điểm họ đưa ra có số liệu chứng minh không?
- Rủi ro lớn nhất của doanh nghiệp này hiện tại là gì?
Sau đó, bạn hãy tự mình kiểm tra lại. Bạn có thể vào trang web của doanh nghiệp xem báo cáo tài chính, xem các tin tức trên báo chí chính thống hoặc sử dụng các ứng dụng chứng khoán để xem lịch sử giá. Quá trình tự kiểm chứng này chính là lúc bạn thực sự đang học. Bạn đang rèn luyện tư duy phản biện và khả năng lọc thông tin – những tố chất sống còn của một nhà đầu tư thành công.
Đừng bao giờ tin vào những lời khẳng định 100%. Trong đầu tư, mọi thứ đều là xác suất. Một chuyên gia thực thụ sẽ thường nói theo kiểu: “Theo quan điểm của tôi, mã này có triển vọng nhờ yếu tố A, B, C nhưng cần lưu ý rủi ro X, Y, Z”. Họ luôn chừa lại không gian cho sự sai sót, vì họ biết thị trường là không thể dự báo chính xác hoàn toàn.
Bản lĩnh giữ cổ phiếu chỉ đến từ việc tự mình phân tích
Thị trường chứng khoán giống như một con tàu đang đi giữa biển khơi. Những đợt rung lắc, sóng gió là điều không thể tránh khỏi. Khi bạn mua cổ phiếu dựa trên lời khuyên của người khác, bạn giống như một hành khách đi lậu vé, không biết tàu đang đi đâu và khi nào thì cập bến. Chỉ cần một cơn sóng nhỏ, bạn sẽ muốn nhảy khỏi tàu ngay lập tức vì sợ chìm.
Ngược lại, khi bạn đã dành thời gian học đầu tư chứng khoán, tự tay đọc báo cáo, tự tay tính toán định giá, bạn chính là thuyền trưởng của con tàu tài chính của mình. Bạn biết rõ tại sao mình chọn hành trình này. Khi giá cổ phiếu giảm 10% hay 20%, bạn không hoảng sợ vì bạn biết giá trị thực của doanh nghiệp vẫn còn đó.
Ví dụ, nếu bạn mua cổ phiếu FPT vì tin vào sự phát triển của công nghệ và chuyển đổi số toàn cầu. Bạn thấy kết quả kinh doanh của FPT tăng trưởng đều đặn 15% – 20% mỗi năm. Khi thị trường hoảng loạn khiến FPT giảm giá từ 130.000đ xuống 110.000đ, thay vì sợ hãi, bạn có thể tự tin mua thêm vì hiểu rằng mình đang được mua một tài sản tốt với giá rẻ hơn. Bản lĩnh này không một chuyên gia mạng nào có thể cho bạn, nó chỉ sinh ra từ kiến thức và sự trải nghiệm của chính bạn.
Những hiểu lầm phổ biến khi người mới tìm kiếm sự giúp đỡ
Trong quá trình học đầu tư chứng khoán, người mới thường mắc phải một số hiểu lầm tai hại về vai trò của những người tư vấn:
Hiểu lầm 1: Chuyên gia có thông tin nội bộ. Nhiều người tin rằng các “Gurus” trên mạng có quan hệ mật thiết với lãnh đạo doanh nghiệp và biết trước tin tức. Thực tế, thông tin nội bộ là bất hợp pháp và nếu nó thực sự quý giá, không ai đi chia sẻ công khai cho hàng nghìn người biết. Những gì bạn nghe được thường là tin đồn hoặc những thông tin đã được phản ánh vào giá.
Hiểu lầm 2: Có một công thức kỳ diệu để thắng 100%. Bạn tìm kiếm những người có “chén thánh”, những robot báo điểm mua điểm bán chuẩn xác. Hãy tỉnh táo: Nếu có một công thức như vậy, người sở hữu nó sẽ lẳng lặng ngồi kiếm tiền tỷ chứ không đi bán khóa học hay thu phí hội nhóm vài triệu đồng một tháng.
Hiểu lầm 3: Đầu tư là phải theo dõi bảng điện và tin tức từng phút. Việc nghe theo các chuyên gia “đánh sóng” hàng ngày khiến bạn bị cuốn vào vòng xoáy mua bán liên tục. Điều này chỉ làm giàu cho công ty chứng khoán. Một nhà đầu tư thực thụ hiểu rằng sự giàu có cần thời gian để tích lũy, giống như trồng một cái cây, bạn không thể nhổ nó lên xem rễ mỗi ngày được.
Xem thêm: Bí quyết đầu tư chứng khoán bền vững
Lời khuyên cốt lõi: Đừng giao chìa khóa két sắt cho người lạ
Hãy tưởng tượng bạn vất vả làm lụng cả năm trời, tiết kiệm được 200.000.000đ. Bạn có dám đưa số tiền đó cho một người lạ mặt ngoài đường và bảo họ: “Anh cầm lấy và đi kinh doanh hộ tôi, lãi bao nhiêu anh cho tôi biết” không? Chắc chắn là không. Nhưng trên thị trường chứng khoán, nhiều người đang làm chính xác việc đó khi mua bán theo các “lệnh” trên mạng.
Tự chịu trách nhiệm không có nghĩa là bạn phải biết tất cả mọi thứ ngay lập tức. Nó có nghĩa là:
- Bạn chấp nhận rằng mọi quyết định mua/bán là của bạn.
- Bạn dành thời gian để hiểu những gì mình đang đầu tư vào.
- Bạn có kế hoạch dự phòng nếu kịch bản không diễn ra như ý muốn.
Thay vì dành 2 tiếng mỗi ngày để hóng các hội nhóm, hãy dành 1 tiếng để đọc một cuốn sách về đầu tư giá trị, 30 phút để xem video hướng dẫn đọc báo cáo tài chính và 30 phút để tự mình soi xét một mã cổ phiếu trong rổ VN30 như VCB, HPG hay MSN. Đó mới là cách học đầu tư chứng khoán bền vững nhất.
Kết quả đầu tư của bạn sau 5 năm, 10 năm nữa sẽ không phụ thuộc vào việc bạn theo được bao nhiêu “siêu chuyên gia”, mà phụ thuộc vào việc bạn đã tích lũy được bao nhiêu kiến thức và sự kỷ luật cho chính mình. Hãy nhớ, thị trường chứng khoán là nơi chuyển tiền từ người thiếu kiên nhẫn và thiếu kiến thức sang người kiên nhẫn và có kiến thức.
Lưu ý: Các kiến thức và ví dụ trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo, không phải là lời khuyên đầu tư hay khuyến nghị mua/bán bất kỳ mã cổ phiếu nào. Các quy định về thuế, phí và luật chứng khoán có thể thay đổi theo thời gian, bạn nên kiểm tra quy định hiện hành tại thời điểm giao dịch.
